حركت ذرات تحت اثر يك سيال به طور معمول از طرفي به اندازه ذرات، شكل ذرات و وزن مخصوص ذرات بستگي داشته و از طرف ديگر به خصوصيات سيال نيز ارتباط دارد. انتقال ذرات از بستر خاک نه تنها به خصوصيات ذرات منفرد بستگي داشته بلكه به خصوصيات توده رسوب مانند توزيع اندازه ذرات، (درجه بندي Sorting )، ترتيب قرار گرفتن ذرات، (Packing arrangement ) تخلخل و چسبندگي ذرات بستگي دارد. بنابراين براي مطالعه رسوبات بادي داشتن اطلاع از خصوصيات فيزيكي ذرات و توده رسوب ضروري است.

 

    اندازه ذرات

    تپه‏هاي ماسه‏اي فعال به طور معمول لاي و رس زيادي ندارند، زيرا اين نوع ذرات در حین حرکت تپه های ماسه ای و جهش ذرات وارد جريان هوا شده و بصورت ذرات معلق از منطقه خارج میگردد. بنابراین تپه های ماسه ای در حال حرکت ذرات ریز خود را تا حدودی ار دست میدهد. بطور معمول میزان ذرات رس و لای در تپه‏هاي تثبيت شده بیشتر از تپه‏هاي ماسه ای فعال است. زيرا تپه‏های ماسه ای در حال تثبيت شدن میتوانند مواد ريز مانند ذرات رس و لای را كه از  تجمع ذرات معلق تشکیل میگردد بدام اندازد. این نوع ذرات ریز همچنین ممکن است در اثر هوا زدگي ذرات شن ذرات نیز بوجود ‏آيد.

براي تعيين اندازه ذرات شن به طور معمول از روش غربال كردن يا الك كردن ذرات استفاده مینمایند. برای این منظور تعدادی الک با قطرهاي مختلف در یک فریم بطوری قرار میگیرند الک های با قطر بزرگ در بالا قرار گرفته و بتدريج بطرف پائين سوراخهاي الکها ريزتر است.

 

 

    وزن مخصوص ذرات:

    يكي ديگر از خواصی كه در انتقال مواد مؤثر است وزن مخصوص ذرات است. وزن مخصوص ذرات بر حسب تركيب عناصر تشكيل دهنده آنها و وجود منافذی است كه در بین ذرات وجود داشته و ممكن است از هوا يا سيال ديگري پر شده باشد متفاوت است. مواد معدني كه به طور معمول رسوبات بادي را تشكيل مي‏دهند شامل:

     كانيهاي سبک: مانند كوارتز Sio2 با  وزن مخصوص (2650 كيلوگرم بر مترمکعب)، كليست Caco3  با وزن مخصوص (2930 کیلوگرم بر مترمکعب)، گچ Caso4, 2H2O  با وزن مخصوص ( 2320کیلوگرم بر مترمکعب)، ClNa  يا هاليت با وزن مخصوص (2160  کیلوگرم بر مترمکعب  )، اورتوكلاز KALSI3 o8  (2560 کیلوگرم بر مترمکعب  ) دولوميت و بسياري ديگر از مواد معدني.

كانيهاي سنگين: مانند پيروكسن با وزن مخصوص (3550-3200 kg/m3)، اوليوين، آپاتيت، تورمالين، اندالوزيت، زيركن ZrSio4  با وزن مخصوص (4670 kg/m3 ) و غيره تشكيل شده‏اند.

كانيهاي رس و ميكا: مانند كلريت (3300-2600 kg/m3 )، بيوتيت، سكوريت كائولنيت، ايليت، مونت موريلونيت و غيره تشكيل شده است.

    شكل ذرات: رسوبات بادي نيز از نظر وضعيت شكل خارجي آنها متفاوت هستند. بعضيها داراي شكل كروي يا كرويت (Sphericity  ) و گردشدگي يا (Roundness ) (تيزي كناره‏ها و گوشه‏ها) و بافت آنها Surface texture  كه آيا داراي سطح صاف يا زبر هستند تقسيم بندي مي‏شوند. Powers (1953 ) براي شكل ذرات يك نوع طبقه‏بندي ارائه نموده است كه داراي 2 كلاس كرويت و 6 كلاس گردشدگي است. کلاسهای گرد شدگی شامل: خوب گرد شده، گردشده، نسبتاً گردشده، نسبتاً زاويه‏دار، زاويه‏دار، خيلي زاويه‏دار. کلاسهای کرویت نیز شامل: تقريباً كروي و كمي كروي است.

 

 

                                         دكتر حسن روحي‌پور