پيشنهادهايي براي احياء مجدد رويشگاه جنگلي هرمزگان – بخش پاياني
براي حفظ و احياء پوششهاي ساواناي اين ناحيه كه ضمن انحصاري بودن، از ابعاد گوناگون داراي ارزش بالايي برخوردار هستند، شيوههاي زير پيشنهاد ميشود:
- اعمال يك سامانه مديريت چرايي مناسب - استفاده از سامانه هاي چرايي تناوبي - استراحتي در قطعات خاص براي مدت حداقل 3-5 سال متوالي همراه با كنترل تعداد دام مناسب با ظرفيت مرتع قابل توصيه است تا فرصت زادآوري و استقرار به عناصر گياهي اصلي داده شود.
- استفاده از شيوههاي مختلف ذخيره رطوبت- با عنايت به ويژگيهاي ژئومورفولوژيكي و همچنين ساختار زمين شناختي و ويژگي هاي خاك رويشگاهها در اين ناحيه، ضروري است با استفاده از شيوههاي مختلف ذخيره نزولات نظير بندهاي خاكي، توركينس، كنتورفارو، پخش سيلاب، بندهاي خشكهچين، سدهاي سنگ و گابيوني و... بر روي مخروط افكنهها، آبخوانها و درهها، ضمن جلوگيري از خروج هرزآبها، با افزايش زمان نفوذ، از عميقتر شدن آبراههها و زهكشها جلوگيري نموده و با حفاظت خاك و ذخيره رطوبت، شانس زندهماني پايههاي موجود و زادآوري و تجديد حيات را براي آنها فراهم خواهد كرد.
- جلوگيري از سرشاخه زني درختان كهور و كرت- عمليات هرس و سرشاخه زني، هرچند براي جوان نمودن بعضي گونههاي مسن و پير توصيه ميشود اما تكرار آن بخصوص در شرايطي كه درخت تحت تنش هاي رطوبتي قرار داشته باشد باعث بروز ضعف فيزيولوژيكي گياه در اثر حذف اندامهاي فتوسنتزكننده خواهد شد كه شرايط را براي تهاجم انواع آفات و بيماريها فراهم خواهد كرد. لذا پيشنهاد ميگردد با آموزشهاي لازم، بوميان را از خطرات سرشاخه زني آگاه نموده ضمن اينكه در كنار آن بايستي چارهاي براي دامهاي گرسنه نيز انديشيده شود.
- جنگلكاري و غنيسازي- با استفاده از گونههاي بومي در رويشگاههاي طبيعي كه از گياهان درختي و درختچه اي خالي شدهاند نهالكاري گردد. اين عمليات بايستي با دقت صورت گرفته و توام با روشهاي ذخيره نزولات مناسب باشد تا نهالهاي كاشته شده توان استقرار را پيدا نمايند. انتخاب گونه، شيوه كاشت، تراكم كاشت، شيوه ذخيره نزولات و همچنين نحوه توليد نهال و ميزان آبياري و فواصل آن، از جمله عواملي ميباشند كه در موفقيت عمليات ميتوانند نقش مهمي داشته باشند. تحقيقات انجام شده در منطقه نشان داده است استفاده از شيوه بندهاي خاكي متوسط (ارتفاع يك متر) نسبت به ديگر روشها از نظر زنده ماني و رشد رويشي نهالهاي كاشته شده برتري دارد.
- هدايت سيلابهاي شور- هرزآبهايي كه از سازندهاي نمكي و تبخيري بخصوص هرمز، هيث و گچساران سرچشمه ميگيرند به مسيرهاي مشخص هدايت و با خروج آنها از منطقه از شور شدن رويشگاههاي آكاسيا و كهور جلوگيري به عمل آيد.
- ايجاد ذخيرگاه - اختصاص قطعات قرق كامل در رويشگاههاي مختلف گياهان بومي براي حفظ اين ميراث گرانبها و ممانعت از تخريب بيشتر آنها ميتواند قدم مهمي در حفظ و حراست فلور منطقه باشد مضافا" به اينكه تعدادي از گونههاي بومي، داراي گسترش محدود بوده و در شرايط حاضر فقط بصورت تودههاي كوچك و پراكنده ديده ميشوند. از آن جمله ميتوان به تودههاي انار شيطان، آكاسيا آلبيدا، گازرخ، كلير، شيشم، انجير افغاني، زيتون زنگي ... اشاره كرد كه بصورت توده فقط در مناطق خاصي ديده ميشوند كه حراست از آنها، ضمن ايجاد بستري براي تحقيقات و شناخت ويژگيهاي آنها، امكان توسعه و گسترش آنها را در آينده آسان خواهد كرد.
- تعريف و اجراي طرحهاي تحقيقاتي در زمينه جنگلكاري، جنگلشناسي، مديريت، اكولوژي جنگل.
- بكارگيري ملاحظات زيست محيطي- در تمامي پروژه هاي مديريتي، عمراني و خدماتي كه در عرصههاي منابع طبيعي به مرحله اجرا در ميآيند بايستي قبل از هر گونه دستكاري و اقدام، جنبههاي زيست محيطي آن و تاثيري كه اجراي پروژه بر بومسازگانهاي طبيعي خواهد داشت دقيقا" مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرند .
- ترويج مبارزه بيولوژيك و عدم استفاده از سموم شيميايي در عرصههاي منابع طبيعي- جنگل، ساوان و مرتع از جمله بومسازگانهايي هستند كه عناصر حياتي و غيرحياتي آن زنجير وار بهم وابستهاند و سامانه قادر خواهد بود بطور خودكار و طبيعي، انواع تنشها را تحمل و در مدت زمان نه چندان طولاني به حالت طبيعي رجعت نمايد. حذف يك يا چند موجود زنده بعنوان آفت از طريق مصرف سموم شيميايي منجر به حذف انواع فون مفيد در سامانه ميشود كه در چرخه مواد غذايي، باروري گلها، تجديد حيات گياهان و كنترل آفات ناشناخته و نامحسوس ميتوانند نقش ارزندهاي داشته باشند. تقويت جمعيت پرندگان شكارچي و جلوگيري از شكار آنها ، تكثير و توليد انواع پراتورها نظير كفشدوزك و همچنين تكثير زنبورهاي پارازيت جهت كنترل آفات در كانون هاي طغيان قابل توصيه ميباشد.
-مشاركت بهرهبرداران در پروژههاي منابع طبيعي- ارزيابي انواع پروژههاي اجرا شده نشان داده كه دولت به تنهايي مجري خوبي نبوده بخصوص زماني كه پروژه در ارتباط با مردم باشد. سهيم كردن ساكنين و بهرهبرداران از منابع طبيعي، در انجام پروژهها به نوعي كه اين استباط در آنها ايجاد شود كه خود باني و مجري آن است، در موفقيت و دستيابي به اهداف، نقش مؤثري خواهد داشت.
هاشم كنشلو
منابع :
1- حمزه بهنام، 1374. جوامع گياهي جزيره قشم، ارتباط آنها با برخي عوامل اكولوژيك و نقشه پوشش گياهي . دانشكده علوم، دانشگاه تهران.
2- كنشلو هاشم، 1377. نگرشي بر سيماي منابع طبيعي سواحل جنوب كشور . موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع . 1377-188.
3- Leonard J.1991.Contribution AL, Etude de la. Flore et de lavegetation Des Desert. D, Iran – Fasicule 1
4- Charles A. Foley and Han Olff. 1999 Changes in the woody component of an East African savanna during 25 years. Wageningen Agricultural University, Department of Environmental Sciences.
5- Christina S. 1992. Dynamics of Savsnna Ecosystems. Department of Ecological Botany, Uppsala University.
6- Greig smith P. and M.J. Chadwick 2000 Acaci-Capparis semi-desert scrub in the Sudan . Departmaent of Botany , University collage of North Wales.
7- Kaller A. 2003. Growth pattern and production of woody vegetation in a semi-arid savanna in southern Botswana. Department of plant Biology Uppsala University , Sweden.
8- Obeid M and A. Mahmoud 2006. The ecological relationships of the vegetation of Khartoum province.Department of Botany, Faculty of Science, University of Khartoum, Sudan.
9- Shaukat A. 2006. The rangelands of the Arabian Peninsula .Coronation Road, Baulkam Hills, NSW 2153 Australia
این تارنما، سخنگاه رسمي يك تشكل علمي پژوهشي است كه وارد سیزدهمين سال حيات خود شده و میکوشد تا هم دیدگاههای اعضای هیأت علمي شاغل در بخش تحقيقات منابع طبيعي را بازگو كند و هم تعاملي سازنده و افزاينده با ديگر دلسوزان و صاحبنظران اين حوزه برقرار سازد. چنين است كه پيشاپيش دست همهي عزيزاني كه در اين مهم به ياري طبيعت ناب سرزمين مادري بشتابند، ميفشاريم و از ديدگاهها و مقالات ارساليشان استفاده كرده، در صورت تمايل به نام خودشان منتشر خواهيم كرد.