تارنماي انجمن اعضاي هيأت علمي

     ریشه ارتیاط و علاقه انسان به گیاه از سال‌های بسیار دور و شاید از دوران انسان‌های اولیه نشأت می‌گیرد. در طول تاریخ استفاده از گیاه مسیر تكاملی و اشتقاق علمی گسترده‌ای داشته است. در این راستا از زمان مهاجرت قوم ماد به فلات ایران، مردم این سرزمین همواره در توسعه فضای سبز و كاشت گیاهان كوشا بوده‌اند، به طوری كه روزگاری ایران به نام كشور گل و بلبل شهرت داشت. متأسفانه در چند دهه‌ي اخیر، حرمت سبزينه و منابع طبيعي، جايگاه خويش را در سرزمين مادري از دست داده و مورد بی مهری بسیار قرار گرفته و مي‌گيرند. از اين رو، بالا بردن سطح آگاهی‌های مردم در مورد فضای سبز و آشنایی با خواص گیاهان ضرورتی است كه مانع بروز فاجعه نابودی شهرها بر اثر آلودگی هوا و محیط زیست می‌شود.
    چنين است كه اهمیت دادن به نقش فضای سبز در زندگی انسان‌ها و ایجاد علاقه‌ي بیشتر به درخت و ديگر مواهب طبيعي، رسالتي است بسیار مهم كه به مصداق‌هايي از فوايد درختان در اين مجال اشاره می‌شود:

۱) جذب پرتوها: دو دسته از پرتوهای خورشیدی تأثیرات چشمگیری بر بدن انسان و سایر جانداران باقی می‌گذارند. یكی از آنها پرتو مادون قرمز و دیگری پرتو ماوراء بنفش است. احساس آرامشی را كه انسان در سایه، به ویژه در سایه یك درخت احساس می‌كند، تا حدی مربوط می‌شود به جذب پرتوهای مادون قرمز خورشید توسط درخت (ناگفته نماند كه كه پرتوهای مادون قرمز با طول موج بلند خود خاصیت گرمازایی دارند) و مقداری نیز به دلیل جذب پرتوهای ماوراء بنفش صورت می‌گیرد. امروزه تأثیرات پرتو ماوراء بنفش بربافت سلولی گیاهان و جانوران و همچنین خاصیت گندزدایی آن به خوبی روشن شده است. بنابراین نقش درختان در حمایت از انسان و سایر جانداران در برابر آفتاب سوزان به خوبی روشن می‌شود.

۲) جذب گرد و غبار: درختان به سبب پراكندگی شاخ و برگ خود بر تمام زوایا و سطوح، همچون یك گردگیر عمل می‌كنند. اگر درخت را به دقت نظاره كنیم، می‌توانیم تنه آن را به جای دسته و شاخ و برگ آن را به جای پرهای روی یك گردگیر معمولی كه در خانه بكار گرفته می‌شود، تصور كنیم. با این ویژگی، درختانی كه در خاك ثابت مانده‌اند، به منزله یك گردگیر كاشته شده در زمین نقش خود را ایفا می‌كنند. طی بررسی‌های به عمل آمده یك هكتار از فضای سبز كه حدوداً ۲۰۰ درخت در آن كاشته شده باشد تا ۶۸ تن از گرد و غبار را در هر بارندگی در خود جذب می‌كند. كاملاً واضح است كه با وجود چنین درختانی زدودن ۶۸ تن گرد و غبار، رایگان خواهد شد. در صورتی كه بدون این درختان باید هزینه بسیاری را برای این كار اختصاص داد.

۳) تولید اكسیژن هوای مورد نیاز انسان در روز حدود ۱۵ كیلوگرم است. درحالی كه جذب غذای مورد احتااج وی به آب ۵/۱ كیلوگرم و غذا ۵/۲ كیلوگرم می باشد.از این مقدار هوای سالم كه به بدن انسان وارد می شود ۷۸ درصد آن را نیتروژن و ۲۱ درصد آن را اكسیژن تشكیل می‌دهد. گازهای دیگر مانند گاز كربنیك، نئون و هلیوم به همراه اكسیدهای ازت و گوگرد مقدار بسیار ناچیزی از وزن هوا را تشكیل می‌دهند.مثلاً گاز كربنیك ۰۳ %گاز كربنیك سریعاً به مرگ انسان منتهی می‌شود. تأكید می‌شود كه مقدار زیادی از اكسیژن آزاد شده در طبیعت از طریق فضای سبز تولید می گردد. حال اگر درخت و فضای سبزی وجود نداشته باشد مشكل انسان در رابطه با وجود گازكربنیك در هوا و كمبود اكسیژن به خوبی نمایان می‌شود. علف‌ها و چمنزارها اگر چیده و كوتاه نشوند سطح سبز زیادی را به وجود می‌آورند. مثلاً یك متر مربع چمن چیده(بریده) شده به ارتفاع ۳-۵ سانتیمتر دارای ۶تا۱۰ مترمربع سطح سبز است. در صورتی كه همین چمن در حالت كوتاه نشده در هر متر مربع دارای ۲۰۰متر مربع سطح سبز است. براساس این محاسبه تنها ۵/۱ مترمربع چمن كوتاه نشده می‌تواند به اندازه یك انسان در یك سال اكسیژن تولید كند.

۴) تولید فیتونسید: بررسی‌های دانشمندان علم محیط زیست نشان می‌دهد كه درختانی مانند گردو، كاج، نراد، بلوط، فندق، سروكوهی، اكالیپتوس، بید، افرا، زبان گنجشك و داغداغان از خود ماده‌ای به نام فیتونسید در فضا رها می‌سازند كه برای بسیاری از باكتری‌ها و قارچ‌های تك سلولی و برخی از حشرات ریز اثر كشندگی دارد. در عین حال تولید چنین موادی توسط درختان بر روی انسان اثر فرح بخشی دارد. دلیل این امر را دانشمندان چنین بیان می‌كنند:مغز انسان از دو نیمكره چپ و راست تشكیل شده است. نیمكره راست در تنظیم احساس غریزی و طبیعی انسان مانند احساس محبت، خواب و نیازهای دیگر طبیعی نقش دارد. در حالی كه نیمكره چپ، وظيفه به نظم كشیدن كارهای مكانیكی انسان مانند تنظیم وقت و سروقت حاضر بودن را بر عهده دارد. انسان شهرنشین به دلیل درگیری در كارهای روزمره و شرایط محیط زیست شهری به مراتب كار بیشتری از نیمكره چپ خود می‌كشد كه این امر موجب اختلال بین دو نیمكره مغز و در نتیجه عملكرد طبیعی مغز انسان می‌شود. دانشمندان پی برده‌اند كه درختان به سبب رهاسازی مواد شبیه فیتونسید می‌توانند تعادل بین دو نیمكره مغز را به خوبی برقرار ساخته و حالت طبیعی و آرام بخشی را به انسان ارزانی دارند. بنابراین نقش آرام‌بخشی درختان و فضای سبز به خوبی نمایان است.

۵) تعدیل آب و هوا:درختان با تعریق و تعرق خود نقش حساسی در كاهش دمای میكروكلیما و افزایش رطوبت نسبی هوا ایفا می كنند. دمای یك هكتار فضای سبز در مرداد ماه تا ۵/۴ درجه كمتر از فضای مجاور خالی از درخت است. به همین نحو رطوبت نسبی درون یك فضای سبز تا ۱۱ درصد بیش از محیط خارج اندازه گیری شده است. با تعدیل دو پيراسنجه یاد شده، فضای سبز، میكروكلیمایی به وجود می‌آورد كه آسایش فیزیكی مناسبی برای زیست انسان در پی دارد.

۶) مؤثر در كاهش آلودگی صدا:در حالی كه آلودگی هوای تهران یا آلودگی جویهای سیاه رنگ و گندیده قابل رؤیت است. بسیاری از شهروندان تهرانی جنجال هیاهوی اطراف خود را آگاهانه یا ناخودآگاهانه نادیده گرفته و آن را جزئی تفكیك‌ناپذیر از زندگی شهری می‌دانند. صدای گوش خراش فروشندگان دوره‌گرد با بلندگو، موتورسواران با سروصدا در هر ساعت از روز، اتومبیل‌ها با اگزوز ناقص و بوق‌زدن‌های بی مورد، مته‌های مختلف جهت كندن و لوله گذاری و با آسفالت خیابان‌ها، صدای بلندگوهای گوناگون، فضای شهر را با آلودگی صوتی آلوده می‌سازند. باید توجه كرد كه عادت به نوعی آلودگی دلیل برمصونیت در مقابل آن نیست بلكه عادت به معنای كاهلی و هرچه بیشتر مستهلك شدن و غرق‌شدن در آلودگی است. اخطاریه اتحادیه پزشكان مبنی برآلودگی صوتی را باید جدی تلقی كرد. هرصدای نا خواسته‌ای كه به گوش انسان برسد آلودگی صوتی محسوب می شود و حتا صدای موسیقی ملایمی كه به طور نا خواسته از خانه همسایه به گوش برسد آلودگی صوتی به حساب می‌آید، زیرا خود مخل آسایش فرد است. عكس‌العمل انسان در برابر صدا بستگی به عوامل ذهنی مثل شدت صدا، فركانس صدا و به عوامل عینی مانند مقبولیت یا عدم مقبولیت فرستنده صدا دارد.صداهای ملایم عكس‌العمل‌های خاصی را در انسان پدید می‌آورد هنگامی كه شدت صدا به ۷۰ یا ۸۰ دسی بل می‌رسد تأثیرات سر وصدا می تواند ایجاد كری موقتی یا دائمی كند و آن در حالی است كه سلول‌های گیرنده گوش به طور شدیدی در معرض صدا قرار گیرند. این تأثیرات بر انسان به طور مستقیم صورت می‌گیرد. تآثیرات غیر مستقیم صدای ناخواسته بر انسان غیر قابل لمس است. بی خوابی، پاره شدن افكار، كم حوصلگی، عصبی بودن، بروز بیماری‌های روانی، از عوارض صداهای ناخواسته است. سبك‌شدن خواب ـ كاهش زمان خواب عمیق كه جزء آلودگی‌های ناخودآگاه هستند. كاهش مدت رویا ـ پریدن از خواب بر اثر صداهای ناهنجار كه آلودگی آگاه شمرده می شوند. واكنش‌های فوق به وسیله آلودگی صوتی معادل ۴۰-۵۰ دسی بل ایجاد می‌شود و حاصل این واكنش‌ها بدون تردید، كاهش بازده قدرت فكری و جسمی را در پی دارد.

7) كاهش آلودگی صوتی غیرقابل تحمل: كه خود موجب انحراف سیستم اعصاب حركتی شده كه در نتیجه این اختلال بر كل بدن مؤثر است. این جریان موجب بروز یك سلسله واكنش‌های احساسی می‌گردد. مانند اختلال در حركت معده پیدایش تومور در معده و روده، درد اعضاء درونی به صورت كنش و پیچش. گفتني آنكه براساس تازه ترین مطالعات انجام شده توسط پژوهشگران فرانسوی ، بین سر و صدا و بیماری سرطان در انسان رابطه‌ای نزدیك وجود دارد. این مطالعات جدید و نتایج حاصل از آن در آخرین شماره مجله فرانسوی (پاری ماچ) درج شده است. در آنجا آمده: سر و صدای شدید و تكرار آن باعث تضعیف عمومی مصونیت بدن انسان و در نتیجه تضعیف مقاومت وی در مقابل بیماری‌های خطرناك می‌شود. بر اساس این مطالعات، سر و صدای زیاد بر ساختار هورمون‌های بدن انسان تأثیر منفی می‌گذارد و باعث اخلال در كار آنها و سپس سرطان هورمون می‌شود. امروزه دانشمندان ثابت كرده‌اند كه درختان و درختچه‌ها می‌توانند در كاهش آلودگی صدا مؤثر باشند. اگرچه خود صدا ممكن است رشد گیاه را به مخاطره اندازد. كاهش رشدی در حدود ۴۱ درصد دریك مزرعه توتون كه در معرض صدای شدید قرار گرفته، دیده شده است. به هر حال كیفیت كاهش صدا در درختان و درختچه‌های مختلف برحسب اندازه برگ، تراكم شاخ و برگ، نوع و بلندی درخت تفاوت دارد. با آزمایش‌هایی كه به عمل آمده دیده شده كه درختان و فضای سبزی كه درحاشیه خیابان‌ها ایجاد شده است اثركاهندگی بیشتری نسبت به دیوارهای صداگیر پیش‌ساخته و مصالح ساختمانی دارند. با این حساب نقش فضای سبز در كاهش آلودگی صوتی و كاهش هزینه‌های ساختمانی (دوجداره شدن پنجره ها و دیوارهای بلند) و زیبایی شهر كاملاً مشخص می‌شود.