تارنماي انجمن اعضاي هيأت علمي

جناب آقاي دکتر خليليان
وزير محترم جهاد کشاورزي

انجمن اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع انتخاب جنابعالي را به عنوان سکان‌دار وزارتخانه جهاد کشاورزي تبريک گفته و موفقيت شما را در اجراي برنامه‌هاي ارائه شده در مجلس شوراي اسلامي آرزو دارد. اين انجمن اميدوار است با شناختي که از جنابعالي دارد و با تجربه‌اي که شما از گذشته در بخشهاي تحقيقاتي، آموزشي و اجرايي اندوخته‌ايد در اين دوره گامهاي اساسي در جهت حل مشکلات بخشهاي مختلف اجرايي و تحقيقاتي برداشته شود. انجمن اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع متشکل از يکصد نفر از متخصصان  منابع طبيعي و کشاورزي وظيفه خود ميداند در راستاي ارائه نظرات کارشناسي ياري رسان شما در رسيدن به اهدافتان باشد. در همين راستا به صورت مختصر به پاره‌اي از مشکلات و  چالشهاي مربوط به منابع طبيعي و کشاورزي کشور اشاره داشته و در پايان راهکارهاي لازم براي مواجه با اين چالشها ارائه مي‌گردد که اميد است در برنامه‌هاي جنابعالي مورد توجه قرار گيرند.
منابع طبيعي کشور جنگلها، مراتع و بيابانها را شامل شده که وضعيت موجود آنها به قرار زير است:
از سطح کل عرصه‌هاي طبيعي، سطح جنگلها 2/14 ميليون هکتار است که با توجه به جمعيت کشور سهم سرانه‌ي هر ايراني از جنگل به 2/0 هكتار هم نمي‌‌رسد كه اين رقم كمتر از يک چهارمِ سرانه‌ي جهاني آن است. متاسفانه روند تخريب جنگلها در کشور شديد بوده به طوري که ميزان برداشت چوب توسط جنگل‌نشينان و روستاييان و بهره‌برداري رسمي نزديک دو برابر ظرفيت رويش و توليد طبيعي جنگل‌هاست.
بخش وسيعي از مراتع کشور که 53 درصد مساحت کشور را تشکيل مي‌دهند پوشش گياهي خود را از دست داده و در معرض نابودي قرار دارند. از 90 ميليون هکتار وسعت مراتع تنها 14 میلیون هکتار آن مراتع خوب بوده ( با توليــد متوسط 290 كيلو¬گرم علوفه قابــــــل برداشت در هكتار) و بقیه آن ضعیف یا خیلی ضعيف است. 
تعداد دام موجود در مراتع کشور بسیار بیشتر از ظرفیت مراتع بوده و روند تخریب مراتع بسیار نگران کننده است.
 حدود هزار گونه از مجموع 1728 گونه‌ي بومی گياهی کشور، در معرض انقراض و نابودی اعلام شده‌اند.
 حدود يكصد ميليون هكتار از اراضي كشور (بيش از 60 درصد) در شرايط ناپايدار (در حال كاهش توان توليد) به سر برده، كه 95 ميليون هكتار آن در معرض انواع فرسايش‌هاي آبي و بادي قرار دارد. 
رقم سالانه‌ي تلفات خاك كشور (2 ميلياردتن)، معادل 7/7 درصد مقدار شستشوي خاك در مقياس جهاني است (درحالي كه مساحت ايران فقط 1.2 درصد از خشكي‌هاي زمين است). همچنين نسبت سطوح مناطق تحت تاثير فرسايش بادي ايران بيش از 6 برابر متوسط جهاني است.
15 درصد اراضي زراعي كشور بر اثر آبياري مفرط، دچار تركيبي از فرآيندهاي شوري، سديمي و ماندابي‌شدن گرديده‌اند.
منفي بودن تراز 80 درصد آبخوان‌هاي كشور و عملكرد رو به نقصان ميزان تخليه از واحد چاه كه در فاصله‌ي دو دهه‌ی اخیر حدود 44 درصد كاهش را نشان مي‌دهد.
در مناطق كرمان، رفسنجان، سيرجان و زرند، در اثر برداشت بي‌رويه از سفره‌هاي آب زيرزميني، به طور متوسط سالي 10 سانتي‌متر زمين نشست كرد؛ در دشت مشهد اين رقم 20 سانتي‌متر گزارش شد. اُفت سالانه‌ي سطح آب نيز در اين دشت، 8/1 متر، در دشت يزد يك متر، در دشت ورامين 2 متر و در دشت قهاوند همدان 4 متر گزارش شده است. اما اينك رقم متوسط افت سطح آبخوان‌هاي كشور به 50 سانتي‌متر در سال مي‌رسد و تعداد زیادی از دشت‌های كشور با نشانه‌هاي فرونشست زمين مواجه شده است.
افزون بر شناسه‌های طبیعی ذکر شده، پاره‌ای مشکلات مدیریتی از جمله سیاست‌های غلط اتخاذ شده در زمینه کشاورزی و منابع طبیعی و تغییر کاربری اراضی، عدم باور به مزيت‌هاي غير رويشي منابع طبیعی كشور. عدم اعمال مباني حسابداري سبز در نظام ارزشگذاري و غلبه‌ي تفكر سنتي رويكرد معيشتي به سرزمين به جای رویکرد آمایشی مشکلات این بخش را دو چندان نموده است.
علاوه بر مشکلات و مسائل ذکر شده  کمبود نیروی متخصص در تشکیلات منابع طبیعی در بخش‌های اجرایی و تحقیقاتی و کمبود منابع مالی در بخش‌های تحقیقاتی و اجرایی  از چالشهاي اساسي سالهای اخیر شده اند.
جنابعالی مستحضرید که بی توجهی به منابع طبیعی کشور تلفات آب و خاک را به دنبال داشته که مستقیما کشاورزی و تولید را تحت تاثیر قرارداده و مسئله امنیت غذایی را در آینده تهدید می‌کند.
ذکر چالشهای فوق به مفهوم این نیست که ما از پتانسیلهای موجود در کشور که جنابعالی در برنامه ارائه شده خود در مجلس شورای اسلامی به آنها اشاره نمودید غافلیم و هدف ما سیاه نمایی نیست بلکه شناخت درست مشکلات و آگاهی نسبت به پتانسیلهای موجود با مدیریت صحیح و به دور از شعارهای دور از واقعیت میتواند ما را به توسعه پایدار که هدف همه دلسوزان کشور است ثوق دهد.

برای مقابله با چالش‌هاي مورد اشاره، سیاست‌ها و راهبردهای زیر پیشنهاد می‌شود:

استفاده از نيروهاي کارآمد و متخصص در راس معاونتهاي اجرايي و سازمان تات و موسسات تحقيقاتي که بتوانند با ارائه راهکارهاي مناسب در حل اين معضلات اقدامات موثري انجام دهند.
بکار‌گیری برنامه‌های راهبردی تهیه شده در سال گذشته توسط مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور که با تلاش متخصصان بخشهای تحقیقات و اجرا تهیه شده است.
اصلاح روش‌هاي آبياري در كشاورزي به ويژه با توجه به آنكه 90 درصد آب در اين بخش استفاده مي‌شود؛
 تغذيه مصنوعي سفره‌هاي‌ آب زيرزميني و آبخوانداری به‌منظور جبران كمبودها و تغيير كيفيت آب و جلوگيري از فرونشست زمين با استفاده از سيلاب‌ها؛
توجه هر چه بيشتر به آب‌هاي زيرزميني كشور كه دور از دسترس تبخير بوده و مي‌توانند پشتوانه خوبي براي خشكسالي‌‌هاي كشور باشند؛
تقویت سازمان‌های مردم‌نهاد و حضور آنان در عرصه‌های تصمیم‌گیری، مدیریت، حفاظت و احیای منابع طبیعی کشور.
در اولویت قرار دادن، به روز کردن و فراهم کردن زمینه اجرای کامل و موثر طرح آمایش سرزمین

                                                                            احمد رحماني
رئيس انجمن اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع

سرمقاله - خبرنامه ۳۲:

    در بسیاری از کشورها محیط زیست و برنامه‌هایی منطبق بر محیط زیست در انتخابات نقش مهم و تعیین کننده‌ای داشته و بالطبع نامزدهای انتخاباتی باید برای موفقیت خود برنامه‌های زیست محیطی خود را نیز همراه سایر برنامه ها ارايه دهند و در معرض قضاوت مردم قرار دهند. متأسفانه در کشور ما اینگونه نبوده و  منابع طبیعی و محیط زیست نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخابات گذشته نداشته‌اند. اگر چه خوشبختانه در این دوره از انتخابات برخی از نامزدهای محترم کمیته برنامه‌ریزی محیط زیست را نیز تشکیل داده و به دنبال تبیین برنامه‌های زیست محیطی هستند که انجمن این حركت را به فال نیک گرفته و این اقدام را به دوستداران محیط زیست تبریک می‌گوید.
   از طرف دیگر همان‌طور که نامزدهای ریاست جمهوری به شکل‌های مختلف به بیان نقطه نظرات خود می‌پردازند، مردم و به‌ویژه کارشناسان هم این حق را دارند که در حیطه مسئولیت و تخصص خود درخواست‌هایی را از نامزدهای این پست مهم مطرح كرده و انتظارات خود را بیان كنند. بر همین اساس انجمن اعضای هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع به عنوان یک تشکل مردم‌نهاد انتظارات تعدادی از پژوهش‌گران این بخش را مطرح كرده و امیدوار است که ریيس جمهور آینده کشور عزیزمان ایران در برنامه‌های خود این انتظارات را مورد توجه قرار داده و پاسخگوی خیل عظیم دوستداران منابع طبیعی و محیط زیست کشور باشد.
    کیفیت و کمیت منابع طبیعی و میزان پایداری محیط زیست در هر سرزمینی، یکی از مؤلفه‌های گویایی است که به مدد آن می‌توان پیشرفت، شادابی و نشاط ساکنان هر کشوری را سنجید و به ارزیابی توانمندی‌ها و مدیریت حاکم بر آن پرداخت. از این روست که به درستی این مهم در اصل 50 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مورد تأکید قرار گرفته و نه‌تنها ضرورت حفظ محیط زیست با حیات اجتماعی رو به رشد جامعه‌ی ایرانی پیوند خورده، بلکه وظیفه‌ی حراست از این میراث ملّی یگانه و ارزشمند نیز بر دوش یکایک ایرانیان حقیقی و حقوقی قرار داده شده است. افزون بر آن، در سند چشم‌انداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران نیز، به صراحت یکی از شروط تحقق رفاه ملّی در ایران 1404، برخورداری از یک محیط زیست مطلوب ذکر شده است.
بسیاری از شاخص‌های معرف پایداری محیط زیست طبیعی در ایران متأثر از شیبی منفی بوده و نشان‌دهنده‌ی وضعیتی نگران‌کننده برای آینده‌ی منابع طبیعی کشور هستند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سهم سرانه‌ي هر ايراني از جنگل به 2/0 هكتار هم نمي‌‌رسد كه اين رقم كمتر از يک چهارمِ سرانه‌ي جهاني آن است. همچنین ميزان برداشت چوب توسط جنگل‌نشينان و روستاييان و بهره‌برداري رسمي نزديک دو برابر ظرفيت رويش و توليد طبيعي جنگل‌هاست.
- چالش‌های مربوط به حفاظت از منابع طبیعی و مشکلات قانونی در این ارتباط
- کمبود نیروی متخصص در تشکیلات منابع طبیعی در بخش‌های اجرایی و تحقیقاتی
- کمبود منابع مالی در بخش‌های تحقیقاتی و اجرایی
- از 90 میلیون هکتار وسعت مراتع تنها 14 میلیون هکتار آن مراتع خوب بوده (‌با متوسط 290 كيلو¬گرم علوفه قابــــــل برداشت در هكتار) و بقیه آن ضعیف یا خیلی ضعيف است. 
- تعداد دام موجود در مراتع کشور بسیار بیشتر از ظرفیت مراتع بوده و روند تخریب مراتع بسیار نگران کننده است.
- حدود هزار گونه از مجموع 1728 گونه‌ي بومی گياهی کشور، در معرض انقراض و نابودی اعلام شده‌اند.
- حدود يكصد ميليون هكتار از اراضي كشور (بيش از 60 درصد) در شرايط ناپايدار (در حال كاهش توان توليد) به سر برده، كه 95 ميليون هكتار آن در معرض انواع فرسايش‌هاي آبي و بادي قرار دارد.
- رقم سالانه‌ي تلفات خاك كشور (2 ميليارد‌ تن)، معادل 7/7 درصد مقدار شستشوي خاك در مقياس جهاني است (درحالي كه مساحت ايران فقط 2/1 درصد از خشكي‌هاي زمين است). همچنين نسبت سطوح مناطق تحت تأثير فرسايش بادي ايران بيش از 6 برابر متوسط جهاني است.
- 15 درصد اراضي زراعي كشور بر اثر آبياري مفرط، دچار تركيبي از فرآيندهاي شوري، سديمي و ماندابي‌شدن گرديده‌اند.
- منفي بودن تراز 80 درصد آبخوان‌هاي كشور و عملكرد رو به نقصان ميزان تخليه از واحد چاه كه در فاصله‌ي دو دهه‌ی اخیر حدود 44 درصد كاهش را نشان مي‌دهد.
- در مناطق كرمان، رفسنجان، سيرجان و زرند، در اثر برداشت بي‌رويه از سفره‌هاي آب زيرزميني، به طور متوسط سالي 10 سانتي‌متر زمين نشست كرد؛ در دشت مشهد اين رقم 20 سانتي‌متر گزارش شد. اُفت سالانه‌ي سطح آب نيز در اين دشت، 8/1 متر، در دشت يزد يك متر، در دشت ورامين 2 متر و در دشت قهاوند همدان 4 متر گزارش شده است. اما اينك رقم متوسط افت سطح آبخوان‌هاي كشور به 50 سانتي‌متر در سال مي‌رسد و تعداد زیادی از دشت‌های كشور با نشانه‌هاي فرونشست زمين مواجه شده‌اند.
- تواتر و توالي خشكسالي با شدت‌هاي متغير و دوره‌هاي زماني نامشخص
- نيمي از 15 هزار نقطه‌ي زيست‌جمعيتي كشور در طول 20 سال گذشته از سكنه خالي شده‌ است.
- به طور کلی دو مقوله‌ی سیل و خشکسالی همواره به عنوان دو واقعیت ناخوشایند سرزمین ایران در طول تاریخ به شمار می‌آمده است. بر اساس بررسي‌هاي انجام‌شده توسط سازمان ملل متحد، بيش از 41 نوع بلا در دنيا وجود دارد كه بيش از 32 نوع از آنها در ايران مشاهده مي‌شود. در اين ميان، سيل، زلزله، خشكسالي، توفان و فرسايش خاك، جايگاه اول را در تلفات و خسارات دارد. رخداد سيل روزانه خساراتي حدود 400 ميليون تومان به كشور وارد مي‌سازد. اگر خسارت ناشي از خشكسالي و ساير موارد مربوط به تخريب منابع طبيعي و محيط زيست را نيز در نظر بگيريم، خسارت وارده در هر روز بيش از يك ميليارد تومان خواهد بود (سالانه 365 ميليارد تومان). اين رقم فشار زيادي به بودجه دولت و اقتصاد ملي وارد مي‌کند و تلفات انساني زيادي را نيز به همراه دارد و مهاجرت‌هاي اجباري به حاشيه شهرهاي بزرگ را دامن مي‌زند و روز به روز بر شدت بیابان‌زایی مي‌افزايد.
افزون بر شناسه‌های طبیعی ذکر شده، پاره‌ای مشکلات مدیریتی از جمله سیاست‌های غلط اتخاذ شده در زمینه کشاورزی و منابع طبیعی و تغییر کاربری اراضی، عدم باور مزيت‌هاي غير رويشي منابع طبیعی كشور، عدم اعمال مباني حسابداري سبز در نظام ارزشگزاري و غلبه‌ي تفكر سنتي رويكرد معيشتي به سرزمين به جای رویکرد آمایشی مشکلات این بخش را دو چندان نموده است. شايان ذکر است که آثار مخرب تخریب محیط زیست طبیعی بر محیط انسانی و شهرها چالش‌هایی را در این بخش‌ها ایجاد كرده که از ورود به این بخش خودداری شده است.

    برای مقابله با چالش‌هاي مورد اشاره، سیاست‌ها و راهبردهای زیر پیشنهاد می‌شود:
- بکار‌گیری برنامه‌های راهبردی تهیه شده توسط مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور.
- تغذيه مصنوعي سفره‌هاي‌ آب زيرزميني و آبخوانداری به‌منظور جبران كمبودها و تغيير كيفيت آب و جلوگيري از فرونشست زمين با استفاده از سيلاب‌ها.
- توجه هر چه بيشتر به آب‌هاي زيرزميني كشور كه دور از دسترس تبخير بوده و مي‌توانند پشتوانه خوبي براي خشكسالي‌‌هاي كشور باشند.
- اعمال مديريت جامع آب در حوضه‌هاي آبخيز و با مشارکت کامل مردم، زیرا كه آب يك كالاي چند منظوره بوده و مصارف گوناگون دارد.
- توسعه عمليات آبخيزداري به‌منظور مديريت آب در حوضه‌ها پيش از رسيدن آب‌هاي جاري به سدها به‌منظور كنترل و تنظيم جريان آب و كاهش رسوب‌گذاري در مخازن.
- اصلاح روش‌هاي آبياري در كشاورزي به ويژه با توجه به آنكه 90 درصد آب در اين بخش استفاده مي‌شود.
- شایسته است تا برای اعمال مدیریت بهتر منابع طبیعی تمامی اجزای آن با هم و در یک دستگاه اداری مدیریت شوند.
- با توجه به اهمیت این منابع که ضامن امنیت حیاتی این نسل و نسل‌های آینده به شمار می‌روند، مدیریت آنها در سطح وزارتخانه باشد. چنانچه این امور در سطح وزارتخانه اداره شود، با تقویت جایگاه مدیریت، امکان توجه بیشتر در حفاظت، احیاء و توسعه این منابع و نیز پاسخگویی به نمایندگان ملت در صحن بهارستان بوجود می‌آید.
- ضرورت احیای دوباره شورای عالی محیط زیست و اصلاح و تکمیل ساختار آن با افزودن نمایندگانی از تشکل‌های مردم‌نهاد کاملاً محسوس است.
- حفظ محیط زیست و منابع طبیعی در شمار وظایف حاکمیتی دولت‌ها قرار دارد و بنابراین حکومت مؤظف است تا از پژوهش‌های این حوزه حمایت کرده و نیازهای مربوطه را تأمین سازد. به دیگر سخن، نباید به یافته‌های تحقیقاتی در این عرصه‌ها با رویکرد تجاری‌سازی مانند بخش صنعت و خدمات نگریسته و پیگیری شود.
- بسیج امکانات دولت و سازمان‌های مردم‌نهاد جهت فرهنگ‌سازی عمومی و تبدیل فرهنگ حفاظت از محیط زیست به معارف عمومی به‌خصوص ایفای نقش توسط صدا و سیما و مطبوعات.
- تقویت سازمان‌های مردم‌نهاد و حضور آنان در عرصه‌های تصمیم‌گیری، مدیریت، حفاظت و احیای منابع طبیعی کشور.
- در اولویت قرار دادن، به روز کردن و فراهم کردن زمینه اجرای کامل و مؤثر طرح آمایش سرزمین.

    کلام آخر آن که بار دیگر تأکید می‌کنیم:
• منابع طبیعی و محیط زیست بستر حیات جامعه بوده و امروز امنیت حیاتی این بستر به صورتی کاملاً جدی در خطر قرار گرفته است.
• با تخریب آب و خاک و منابع طبیعی نه‌تنها میراث طبیعی که میراث فرهنگی و تاریخی ما دچار ناپایداری و نابودی می‌شود.
انتظار ما این است که نامزدهای محترم ریاست جمهوری نظرات و دیدگاه‌های خود را در مورد چالش‌ها، سیاست‌ها و راهبردهای ذکر شده به طور شفاف بیان كرده و پاسخگوی پرسش‌هاي خیل عظیم دوستداران منابع طبیعی و محیط زیست کشور باشند.

با سلام و تبریک سال نو به یکایک همکاران ارجمند

    سال 1388 بی‌شک در تاریخ نظام جمهوری اسلامی ایران، یکی از سال‌های تاریخ‌ساز و حیاتی به شمار می‌رود. کشور در آستانه شروع پنجمین برنامه 5 ساله قرار گرفته؛ آن هم در زمانی که بی‌سابقه‌ترین بحران اقتصادی و موجی از عدم امنیت شغلی جهان را فراگرفته است. مدیریت حاکم بر کشور باید نشان دهد که توانایی گذر از چنین مقطع بحرانی از تاریخ ایران را دارد. از همین رو، انتخاب سال اصلاح الگوی مصرف را ابتکاری هوشمندانه از سوی رهبری معظم نظام جمهوری اسلامی تلقی کرده و امیدواریم تمامی پژوهشگران و کارمندان حوزه منابع طبیعی کشور، نه‌تنها از این انتخاب حمایت کنند، بلکه به ترویج و تبلیغ آن بپردازند. اگر در طول برنامه 5 ساله چهارم، کشور ما از منظر شاخص‌های پایداری محیط زیست، 5 پله‌ی دیگر سقوط کرده و به رتبه 137 از بین 148 کشور مورد بررسی جهان نزول یافته است؛ یکی از مهمترین دلایلش عدم مدیریت بهینه در نظام مصرف جامعه، به خصوص در حوزه انرژی، آب و مواد غذایی (از جمله نان) است. مؤلفه‌هایی که هر یک به شکلی سبب تاراج بیشتر منابع و اندوخته‌های طبیعی کشور را فراهم کرده و می‌کنند.
    امید است با دقت در برنامه‌های کاندیداهای کرسی ریاست جمهوری اسلامی ایران، به آن کاندیدایی رأی دهیم که عملاً در برنامه‌هایش به آموزه‌های بنیادین حفظ منابع طبیعی و محیط زیست پایبند بوده و تلاش پژوهشی در این حوزه را در شمار وظایف حاکمیتی دولت می‌پندارد.

سالی از همیشه شادمانه‌تر و سرافرازانه‌تر برای شما و خانواده عزیزتان آرزو داریم

هیأت مدیره انجمن اعضای هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع

    در آستانه نوروز 1388 و رنگ‌آميزي ناهمتاي مادر طبيعت، براي همه‌ي ايرانيان عزيزي كه به اعتلاي نام بلند ايران در جاي جاي اين كره‌ي خاك مي‌انديشند، آرزوي بهروزي و سعادت داريم. به ويژه درود و سلام خويش را به پژوهش‌گران و كارشناسان و كارآفرينان عرصه منابع طبيعي كشور ابلاغ كرده و اميدواريم در سال 1388، ايران‌زمين بتواند قدري از ناپايداري‌هايش را بكاهد و به سوي توسعه پايدار چند گام اساسي بردارد.
    همچنين اميدواريم در سال نو، ديگر از هيچ مسئولي نشنويم كه منابع طبيعي را سد راه توسعه قلمداد كند.
    دست آخر اين اميد را نيز براي خويش محفوظ مي‌داريم كه در انتخابات 22 خرداد 1388 براي نخستين بار شاهد رقابت مانيفست‌هاي محيط زيستي داوطلبان ورود به ساختمان پاستور هم باشيم.

نوروزتان پيروز و پرترانه و عاري از سكوت و خموشي باد
انجمن اعضاي هيأت علمي
مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع

اندوخته‌ها و منابع طبیعی هر سرزمین، می‌تواند یکی از مزیت‌های ارزشمند و امتیازآور برای مردمی باشد که نسل اندر نسل در آن می‌زیند و خواهند زیست. در این میان، ایران ما، به حق دارای مواهبی در محیط زیستش است که بسیاری از مردم جهان در حسرتش به سر می‌برند. مواهبی که سبب شده، نام ایران در شمار شش کشوری در جهان قرار گیرد که زیباترین و پرخواهان‌ترین چشم‌اندازهای طبیعی را در خود جای داده و صاحب یکی از متنوع‌ترین زیست‌اقلیم‌های جهان است. تنوعی که سبب شده، سرزمین مادری‌مان از منظر موجودیت حیات گیاهی و جانوری نیز در جایگاهی ممتاز قرار داشته باشد. مقایسه‌ی ارزش هر هکتار از خاک ایران به نسبت خشکی‌های جهان و بر بنیاد آمارهای بانک جهانی، تأییدی دیگر بر این مدعاست که نشان می‌دهد: هر هکتار از خاک ایران معادل 22 برابر هر هکتار از خاک خشکی‌های جهان ارزش دارد.
چنین است که ردپای این ارزش و اعتبار را می‌شود در کلام بزرگان و فرزانگان این کهن بوم و بر آشکارا دید.
يادمان باشد كه ما فرزندان آن ايراني فرزانه‌اي هستيم كه متجاوز از ۲۵۰۰ سال پيش گفته بود:

به فهم آب رسیدن و گندم را گرامی داشتن،
این آیین من است.
پس هرکه رونده ای را بیازارد
جهان را آزرده است.
او که درختی را بیافکند،
بی اجاق خواهد مرد.
او که آب را بیالاید،
روان خویش را آلوده است.

 کوروش بزرگ (ترجمه شده از منشور پارسوماش)

و راستی! پس از گذشت بیش از 2500 سال از این سخن، ما چه چیزی توانسته‌ایم به اسن مفهوم والا و انسانی بیافزاییم؟
وای برما اگر قدر منابع طبیعی و ذخیره‌های پنتیکی گیاهی و جانوری خود را ندانیم و به بهانه‌های مختلف در برابر تخریب بوم‌سازگان وطن سکوت اختیار کنیم.
این پرسش جدی در آستانه‌ی هفته‌ی منابع طبیعی مطرح است که چگونه و بر اساس کدام جمع‌بست کارشناسی، گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی درصدد ارایه‌ی طرحی به صحن بهارستان شده‌اند که به موجب آن، تمامی اراضی ملّی کشور تا ارتفاع دو هزار متری، می‌تواند از مالکیت ملّی خارج شده و به تصرف افراد حقیقی درآید؟ مگر تجربه تلخ واگذاری اراضی 10 هکتاری در پیش از انقلاب را فراموش کرده‌ایم، که اینک درصدد تکرار آن نابخردی نابخشودنی در غالب واگذاری اراضی 2 هکتاری هستیم؟
امید که به حرمت روزهای مقدس این هفته‌ی پاک، شاهد پس گرفت این طرح توسط نمایندگان ارایه‌دهنده‌ی آن باشیم. در همین خصوص جا دارد تا مراتب قدردانی خویش را از محمدرضا اسکندری، وزیر جهاد کشاورزی و فرود شریفی، رییس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور اعلام داشته که صراحتاً مخالفت خود را با تصویب چنین طرح‌های مخربی اعلام داشتند.
فرازنای کلام آن که:
نفوذ يك ليتر آب در زمين جنگلي 7 دقيقه، در زمين كشاورزي 46 دقيقه و در زمين بدون پوشش 4 ساعت و 6 دقيقه است .چه سخنی از این ساده‌تر و در عین حال گویاتر می‌تواند اهمیت حفظ سبزینه و منابع طبیعی را در زیست محیط ایران نشان دهد؟ وقتی بدانیم نفوذپذيري آب در جنگل، 40 برابر خاك بدون پوشش است؛ چگونه می‌توانیم بی مهابای فرداها در برابر تغییر کاربری غیر علمی و افزایش برهنگی سرزمین‌مان سکوت کنیم و شاهد ارایه‌ی چنین لوایح و طرح‌های طبیعت بربادده‌ای باشیم؟
به هرحال آنچه که انکارناپذير مینمايد، آن است که نگرانی از آينده‌ی زيست محيطی جهان و عواقب درازدستی های نابخردانه‌ی آدمی در اندوخته های طبيعی آن، اينک نه صرفاً دغدغه‌ی روشنفکران و انديشمندان حوزه‌ی محيط زيست که در شمارِ پنج گرايه‌ی نخست مردان سياسی زمين است.
امید که در آیین‌های گرامی داشت هفته‌ی منابع طبیعی در ایران، مردان و زنان سیاست‌سالار ایرانی هم عملاً ثابت کنند که رعایت ملاحظات مبتنی بر حفظ محیط زیست، در شمار اولویت‌های محوری برنامه‌های ایشان جای دارد. عزم دولت ایران برای انتشار گزارش ملّی کشور در خصوص تغییرات آب و هوا و پیامدهای جهان‌گرمایی، می‌تواند شناسه‌ای امیدبخش در این حوزه به شمار آید؛ شناسه‌ای که انتشار نخستین پیش‌نویس این گزارش – همزمان با آغاز هفته منابع طبیعی –نویدبخش سزاوارانه‌ی آن است.

به نام خدا

دادسرای عمومی و انقلاب استان گیلان
با توجه به تکالیف قانونی مقام دادستانی به عنوان حافظ منافع عمومی جامعه ، بدین وسیله توجه آن نهاد محترم را به اقدامات غیر قانونی و ناگواری که طی چند روز اخیر در استان گیلان از سوی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان در جهت قطع برخی درختان کهنسال موجود صورت گرفته ، معطوف داشته و موارد زیر را اعلام میدارد :
1 – اداره کل اوقاف و امورخیریه استان گیلان اخیراً و بنا به توجیهات ناروایی که به هیچ روی به اقدامات ارتکابی آنان وجاهت نمی‌بخشد، تصمیم به قطع درختان کهنسالی گرفته که بنا به انگیزه‌های مذهبی برخی از مردم جنبه‌ي قداست و احترام یافته‌اند و در این راستا تاکنون به قطع – دست كم - چهار پایه درخت ديرزيست در رضوان شهر و ديگر مناطق استان مبادرت ورزیده است.
2- بنابه مستندات کارشناسی و علمی، از این دست درختان کهنسال که سرمایه‌ي ارزشمند محیط ‌زیست ایران محسوب می‌شوند، فقط چيزي در حدود چهار صد پایه در سراسر كشور هنوز باقي مانده است که حدود پنجاه پایه از آنها در استان گیلان مورد شناسايي قرار گرفته است و بنا بر گزارش‌های موثق، اداره مذکور به بهانه خرافه‌زدایی از فرهنگ مذهبی مردم، عزم خود را بر قطع حدود چهل پایه از این درختان منحصربه‌فرد، جزم کرده است.
3 – حفاظت از محیط زیست در زمره حمایت از حقوق بشر است.
طبق اصل پنجاهم قانون اساسی «در جمهوری اسلامی ايران، حفاظت از محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعدی باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می‌گردد. از این رو ، فعالیت‌های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست يا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است.»
همچنین ماده 686 قانون مجازات اسلامی از بین بردن یا قطع عالمانه و عامدانه‌ي درختان موضوع ماده یک قانون گسترش فضای سبز را جرم انگاری کرده و مرتکب را اعم از هرشخص و نهادی، مستوجب کیفر تعزیری دانسته است.
بنابراین مراتب، نظر به اینکه قطع یا از بین بردن درختان وتخریب محیط زیست طبق قانون اساسی و قانون مجازات اسلامی به هر علت و بهانه‌ای، ولو به قصد مبارزه با ترويج خرافه‌پرستي، ممنوع و جرم بوده، با توجه به اینکه اداره کل اوقاف، اساسا ً در این جهت حق یا تکلیف قانونی یا صلاحیت تشخیص موضوع و اجرای آن را ندارد و اصولاً حتا اگر چنین توجیهی مبنا داشته باشد، روش تأمین مقصود، از جا کندن و نابود کردن درختان جاندار فاقد فکر و مذهب نیست و بایستی با زمینه‌های فرهنگی و عاملان انسانی ایجاد و پرورش خرافات، مبارزه کرد و از آنجا که اداره مذکور تاکنون دست‌كم نه‌تنها به قطع چهار پایه از این درختان ارزشمند و كهنسال اقدام کرده، بلكه درصدد است تا سایر درختان مشابه در سراسر استان را نيز نابود سازد.
لذا خواهشمند است نسبت به پیگیری موضوع، جلوگیری و توقف عملیات مجرمانه‌ای که به وقوع پیوسته و همچنان در شرف وقوع است، اقدام سریع قانونی به عمل آید و با مرتکبان این جنایت زیست‌محیطی و نابودكنندگان ميراث طبيعي و بي‌همتاي ايران عزيز، برخورد مقتضی قانونی صورت گیرد.

        با سپاس

شکات :
نام و آدرس:
1 – دكتر محمّد خسروشاهي، عضو هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور
2 – دكتر محمد متيني‌زاده، عضو هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور
3 – مهندس محمّد درويش، قائم‌مقام هيأت مديره انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع
4 – مهندس حميدرضا عباسي، عضو هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور
5 – مهندس مصطفي خوشنويس، مجري طرح ملي حفاظت از درختان كهنسال ايران
6 – دكتر علي‌اصغر درويش‌صفت، استاد دانشگاه تهران – پرديس كشاورزي و منابع طبيعي
7 – دكتر انوشيروان شيرواني، استاديار دانشگاه تهران - پرديس كشاورزي و منابع طبيعي
8 – دكتر سيد مهدي حشمت‌الواعظين، دانش‌يار دانشگاه تهران - پرديس كشاورزي و منابع طبيعي
9 – دكتر پدرام عطارد، استاديار دانشگاه تهران - پرديس كشاورزي و منابع طبيعي
10- دكتر احمد رحماني، رييس هيأت مديره انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع
11- دكتر خسرو ثاقب‌طالبي، رييس بخش تحقيقات جنگل مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور
12- مهندس امير پريزاد، مدير پايگاه اطلاع‌رساني سرزمين جاويد و فعال ميراث طبيعي و فرهنگي كشور

مشتکی عنه : اداره کل اوقاف و امور خیریه استان گیلان به ریاست حجت ٌالاسلام حسینی اشکوری
محل وقوع جرم : چند منطقه از استان گیلان

به نام خدا

    جناب آقاي دكتر محمود احمدي‌نژاد
    مقام عالي رياست محترم جمهوري اسلامي ايران
    موضوع: محكوميت قطع درختان كهنسال به بهانه‌ي مقابله با خرافه‌پرستي

    با سلام و احترام، به آگاهي مي‌رساند: مديركل اوقاف استان گيلان، در اقدامي خودسرانه و نابخردانه تصميم به شناسايي و انهدام 40 الي 50 پايه‌ي كهنسال از ارزشمندترين درختان استان را گرفته است كه متأسفانه تاكنون چند پايه از اين درختان بي‌نظير و بي‌گناه قطع شده‌اند. ايشان اعلام كرده‌اند كه مي‌خواهند با ريشه‌كن ساختن اين درختان كه مورد تقدس مردم محلي قرار گرفته‌اند، ريشه‌ي خرافه‌پرستي را نابود سازند! غافل از اينكه براي ريشه‌كن كردن خرافه‌پرستي در ايران، نياز است تا با بازمهندسي مسايل فرهنگي و رويكردهاي كلان در اين حوزه، به حل همه‌جانبه‌ي مسأله بپردازيم، نه اينكه با قطع درختان كهنسال، صورت مسأله را پاك كنيم.
    بايد دانست، تاكنون و به همت بخش تحقيقات جنگل مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور و با صرف ميليون‌ها ريال هزينه در حدود 400 درخت كهنسال در ايران شناسايي شده و جالب‌تر آنكه برنامه‌هاي گسترده‌اي براي يافتن علل اكولوژي و ژنتيكي ماندگاري آنها و همچنين تكثيرشان در اين مؤسسه و برخي ديگر از مراكز پژوهشي در دست اجراست تا بتوان با توليد و ازدياد آنها اين نعمت بزرگ خداوند را قدر دانست. كاش مي‌دانستند كه بسياري از دانشمندان و بوم‌شناسان اروپايي آرزوي داشتن فقط يكي از اين پايه‌هاي كهن را در خاك خودشان دارند.

    جناب آقاي رييس‌جمهور
   درختان كهنسال، شاهدان زنده‌ي تاريخ پرفراز و نشيب اين مملكت و ساكنانش به شمار مي‌روند؛ افزون بر آن، نه‌تنها يكي از ارزشمندترين آزمايشگاه‌هاي طبيعي براي حصول به درك بهتري از شرايط زيست‌بوم وطن هستند، بلكه اين درختان مي‌توانند به يكي از جذاب‌ترين شناسه‌هاي طبيعت ايران بدل شده و يادماني غبطه‌برانگيز براي محيط زيست ناب كشور محسوب شوند.
    چنين است كه به باور ما، اينگونه سهل‌انگاري و نابخردي، گناهي عظيم نه فقط در حق نسل امروز، كه فرداهاي ايران‌زمين به حساب آمده و بايد از تكرار آن به هر شكل كه مي‌توان جلوگيري كرد.
    از اين رو، انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع به نمايندگي از سوي بيش از يكصد پژوهشگر اين حوزه از شما تقاضا داريم تا به شكلي قاطعانه و سزاوارانه با مسببان اين جنايت بي‌سابقه در حق طبيعت ارزشمند ايران برخورد و نتيجه را به ملت ايران گزارش فرماييد.

                                                                                         احمد رحماني
                                                                 رييس هيأت مديره انجمن اعضاي هيأت علمي 
                                                                          مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع

مصوبه مجمع تشخيص مصلحت نظام؛
مرهمي بر زخم‌هاي منابع طبيعي كشور

    اغلب خبرهايي كه از محيط زيست وطن مي‌رسد، خبرهاي خوشايندي نيست؛ ظاهراً نه مؤلفه‌هاي اقليمي و نه عوامل انساني هيچيك حاضر نيستند تا نوشخند خويش را به طبيعت ايران زمين بنمايانند. سرماي طاقت‌فرساي سال گذشته و خشكسالي كم‌سابقه‌ي 1387، امان طبيعت را بريده است. همزمان با آن، هجوم آفات، آتش‌سوزي، سيل و توفان همچنان بسياري از كارمايه‌هاي طبيعي را با تهديد و تحديد مواجه ساخته و مي‌سازد. امّا ... و امّا: راست اين است كه همه‌ي آنچه كه مي‌توان نامش را تنگناهاي طبيعي سرزمين نهاد، دربرابر نامهرباني‌هاي آدميان در حق آبادبوم وطن قابل صرف‌نظر كردن است! و اين حقيقتي است كه هر وجدان بيدار و بي‌طرفي بر درستي آن تأكيد و تأييد خواهد كرد. اگر نام دو هزار گونه‌ي گياهي و جانوري ما در سياهه‌ي سرخ (گونه‌هاي در معرض خطر و انقراض) قرار گرفته؛ اگر بسياري از پارك‌هاي ملّي، مناطق حفاظت شده، زيستگاه‌هاي حيات وحش، مناطق شكار ممنوع و آثار طبيعي ملّي ما با ناپايداري‌هاي روزافزون دست به گريبان هستند؛ اگر آثار فرونشست زمين در 300 دشت كشور آشكار شده است؛ اگر حتا مرزهاي فيزيكي مناطق چهارگانه نيز از گزند متجاوزان درامان نمانده‌اند، اگر زباله‌ها دارند طبيعت ايران را – بخصوص در شمال كشور- در خود مي‌بلعند؛ اگر اندوخته‌هاي آبي زيرزميني همچنان به عقب‌نشيني و ژرف‌نشيني خود ادامه داده و در عين حال كيفيت‌شان را نيز از دست مي‌دهند؛ اگر توان زيست‌پالايي رودخانه‌ها و تالاب‌هاي ما به كمينه‌ي خود نزديك مي‌شود و اگر در اغلب مناطق تحت حفاظت سازمان متولّي محيط زيست كشور، حتا يك شغال هم يافت مي نشود! همه و همه گواه آن است كه ساكنان امروز ايران به‌عمد يا به‌سهو كمر به قتل مواهب طبيعي سرزمين مادري بسته‌اند و چنان در انديشه‌ي چيدمان زمين بر اساس نيازهاي امروزين خويش هستند كه خواهش‌هاي بوم‌شناختي (اكولوژيك) سرزمين را كاملاً از ياد برده و به حاشيه رانده‌اند. تصرف گاه به گاه زميني بكر به نام فلان تعاوني مسكن، تجاوز متوالي به پارك ملّي كوير و شهر افسانه‌اي لوت به بهانه‌ي توسعه ميدان‌هاي گازي يا انجام رزمايش‌هاي دوره‌اي؛ مجوز ساخت پالايشگاه و صنايع پتروشيمي در همان 5 درصد از خاك پهناور كشور كه قرار بوده مصون از توسعه صنعتي بماند؛ عدم توجه به زيرساخت‌هاي صنعت گردشگري طبيعي (اكوتوريسم) و تشديد ويراني‌ها در چشم‌اندازهاي ناب طبيعت، افزايش شتابان نرخ فرسايش خاك؛ تشديد محسوس توفان‌هاي غبارآلود در غرب، مركز و شرق كشور؛ همه و همه گواه آن است كه مردمان امروز منطقه، بي مهاباي فرداها، امانتي را كه به آنها رسيده، با شتابي دمادم افزاينده به تاراج مي‌برند. و چنين است كه به اين پرسش آزاردهنده مي‌رسيم و نجواكنان از خود سؤال مي‌كنيم: آيا – با چنين روند رو به قهقرايي – امروز، بهترين روز آينده‌ي محيط زيست ايران نيست؟! فرزانه‌اي مي‌گفت: «مگر نه اين است كه زيباترين تصاوير از دل سياه‌ترين اتاق‌ها، به در مي‌آيند، پس شايد اگر در مقطع تاريكي از زندگي قرار گرفته‌اي، براي اين است كه خداوند مي‌خواهد تصويري زيبا از تو بيافريند و به جهان عرضه دارد.» اميدمان اين است كه چنين باشد و قرار گرفتن منابع طبيعي وطن در چنين منجلاب تيره و تاري، سرانجام بتواند تلنگري محكم را به هموطنان و دولتي مردان و زنان صاحب منصب اين آب و خاك بزند و از پس اين تير‌گي‌ها و ناپايداري‌ها، اراده‌اي استوار و عزمي پايدار براي پاسداري از مواهب ارزشمند سرزمين مادري شكل بگيرد. از همين روست كه دو رخداد اخير را در صحنه‌ي قانون‌گذاري كشور به فال نيك مي‌گيريم و اميدوارم اين رويه به كمك مردم و مسئولين استمرار يافته و تقويت شود. انجمن اعضاي هيأت علمي به سهم خويش از مصوبه‌ي اخير مجمع تشخيص مصلحت نظام مبني بر اصلاحيه ماده 33 قانون حفاظت و بهره‌برداري از جنگل‌ها و مراتع كشور و نيز راي تاريخي ديوان عدالت اداري در ابطال تبصره ماده 4 آيين‎نامه اجرايي ماده 180 قانون برنامه 5 ساله سوّم تشكر و قدرداني مي‌كند. شناسه‌هايي كه نشان مي‌دهند: عزم پاسداري از طبيعت و حفظ كيان آن اينك چنان اهميت يافته و خطرِ از دست رفتن تماميت محيط زيست وطن چنان محسوس شده كه در بالاترين نهادهاي قانون‌گذاري كشور براي مقابله با متجاوزان به طبيعت، همه هم قسم شده‌اند. اميد كه اين روحيه و اراده به تمامي اركان حكومت و مردم تسري يافته و آن تصوير زيبا را از دل تاريكي كنوني به جهانيان از طبيعت وطن عرضه داريم.

سرمقاله:

    بر بنياد پژوهش‌ها و مطالعات انجام شده، از هر 1/5 هكتار اراضي بياباني كشور، مي‌توان در هر ساعت يك مگاوات برق استحصال كرد. بيش از 32 ميليون هكتار از وسعت ايران‌زمين را بيابان‌هاي طبيعي فراگرفته است و افزون بر آن، 7/89 درصد از خاك وطن در قلمرو سرزمين‌هاي خشك (drylands) قرار دارد. مفهوم عيني واقعيت پيش‌گفته آن است كه چنانچه فقط عرصه‌ي بياباني كشور به سامانه‌هاي فتوولتائيك مجهز شوند، آنگاه پيش‌بيني توليد 2/6 ميليون مگاوات ساعت انرژي الكتريسته، كمينه‌ي انتظار خواهد بود. اين در حالي است كه جمهوري اسلامي ايران، هم‌اكنون با توليد 170 گيگاوات (170 هزار مگاوات) ساعت انرژي الكتريسته، به عنوان بزرگترين توليد‌كننده برق در خاورميانه و شمال آفريقا شناخته مي‌شود و با اين وجود، چيزي در حدود 4 هزار مگاوات ساعت هم كمبود برق دارد. به ديگر سخن، انرژي قابل استحصال خورشيدي نهفته در سطوح بياباني ايران (با همين فناوري موجود)، بيش از 36 برابر مجموع توان توليد كنوني كشور در حوزه‌ي توليد الكتريسته است. پرسش اصلي اين است: چرا به چنين مزيت ناهمتايي تا اين حد بي‌اعتنا بوده‌ايم؟ كافي است بدانيم اگر شركاي روس‌ ما به تعهدات خود پايبند مي‌ماندند و سرانجام نيروگاه اتمي بوشهر را با آن همه هزينه و سر و صدا به راه مي‌انداختند، قرار بود در تابستان امسال، فقط هزار مگاوات برق از طريق اين نيروگاه وارد مدار توليد شود! چه دليل از اين بالاتر تا بكوشيم، نگاه سنتي خود را به منابع طبيعي خويش در عرصه‌هاي بياباني تغيير داده و مزيت‌هاي ارزشمند‌تر ديگري را براي آنها تعريف كنيم؟ چنين است كه در راستاي تحقق برنامه‌ي راهبردي 20 ساله بيابان - چشم‌انداز 1404، اعضاي اين انجمن علمي نيز براين باوراند كه مي‌توان با كاربست رويكردي مناسب در عرصه‌هاي ناهمتاي منابع طبيعي كشور، هم بر درآمد سرانه‌ي ملّي افزود و هم براي حفظ توان زيست‌پالايي بوم‌سازگان‌هاي ارزشمند وطن، اعتبارات لازم را مهيا ساخت. واپسين پيشنهاد آنكه چرا به انتخاب يك روز با نام «انرژي خورشيدي» در تقويم‌هاي رسمي كشور نمي‌انديشيم؟ وقتي به مناسبت‌هاي پرشمار موجود در تقويم‌ها نگاهي مي‌اندازيم، به اين يقين مي‌رسيم كه نكوداشت «روز انرژي خورشيدي»، اگر اهميتي بيشتر از بسياري از مناسبت‌هاي مندرج در تقويم‌ها نداشته باشد، از اهميتي كمتر هم برخوردار نيست.

هيچ بوم‌سازگان يا اكوسيستمي را در جهان نمي‌توانيد سراغ بگيريد كه ارزشي برابر با تالاب داشته باشد. تالاب‌ها به تنهايي 200 برابر اراضي كشاورزي و ده‌ها براي رويشگاه‌هاي جنگلي و مرتعي در هر كشور ارزش و اهميت دارند. اما متاسفانه چند سالي است كه به بهانه احداث سد يا زدن كارخانه و يا جاده كشي، مرگ تالاب‌ها را خواسته يا ناخواسته تسريع كرده و مي‌كنيم.
انتظار ما از سازمان حفاظت محيط زيست كشور آن است كه هر چه زودتر به وظايف قانوني خويش عمل كرده و از احداث هر گونه جاده، كارخانه و يا سد كه فاقد گزارش ارزيابي زيست محيطي مستقل و مستدل باشد، جلوگيري به عمل آورد.

در همین باره:

مقاله ای از محمد درویش

    با آرزوي سپري كردن ايامي شاد و نوروزي خاطره‌انگيز براي همكاران عزيز عضو انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع، از خداوند بزرگ مي‌خواهيم تا به ما توفيق خدمتي درخورتر و سزاوارانه‌تر به اين بوم و بر مقدس عطا فرمايد.

   اميد كه در سال 1387، نه‌تنها روند تشديد آلام و جراحت وارد بر عرصه‌هاي ناب طبيعت ايران‌زمين، متوقف شود، بلكه شاهد بالندگي و زيست‌پالايي دوباره‌ي زيست‌بوم‌هاي ناهمتاي وطن هم باشيم.

نوروزتان پيروز باد
هيأت مديره انجمن

موضوعي كه اغلب علم‌اندوزان، پژوهشگران و دانشجويان در حوزه‌هاي گوناگون دانش، از جمله در حوزه محيط زيست و منابع طبيعي از آن رنج برده و استرس‌هاي شغلي را دامن مي‌زند؛ مواجهه‌ي روزانه با حجم عظيمي از اطلاعات طبقه‌بندي نشده و نامنسجم است كه به اشكال گوناگون در اختيار كاربر و فراگير قرار مي‌گيرد و بيشتر از آن كه اين دانستگي، مشكلي از او بگشايد و بدين‌ترتيب به پايداري سرزمين مادري كمك كرده و شاخص‌هاي كيفيت زندگي زيستمندان ارزشمند اين بوم و بر مقدس را ارتقاء دهد، او را بيش از پيش با اين پيام گمراه‌كننده همراه مي‌سازد كه: «ناتوان است و از ناداني رنج مي‌برد!»
چنين است كه در اين مجال كوشيده شده است تا از منظري ديگر، به بحراني اشاره شود كه يكي از ويژگي‌هاي منحصر به فرد هزاره‌ي سوّم و زيستن در جهان ديجيتال به شمار مي‌آيد؛ بحراني به نام «زباله‌هاي اطلاعاتي»! 
حجم اطلاعات دريافتي هر روز و با شتابي بي‌مانند در حال افزايش است؛ به نحوي كه ديگر نمي‌توان از گيرش اطلاعات در همه جا و هر موقعيتي به عنوان يك موهبت و امتياز ياد كرد! معضلي كه بسياري از فراگيران در نهادهاي علمي، ‌پژوهشي و آموزشي كشور و نيز اغلب كاربران اينترنت با آن دست به گريبان هستند؛ اما چرا؟!
حقيقتي كه آشكار مي‌نمايد و همواره از آن به عنوان يكي از عوامل كاهنده‌ي درجه‌ي موفقيت سياست‌ها و برنامه‌هاي اتخاذ شده در مسير دستيابي به توسعه‌ي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي پايدار ياد شده است، نبودن نظامي منسجم براي دست يافتن به آخرين اطلاعات فني و علمي در مقياسي ملّی است؛ نقصاني كه نه تنها از كارايي پژوهش‌ها مي‌كاهد، كه هدررفت سرمايه و کارِ نيروي انساني را نيز در پي خواهد داشت. امّا نكته‌ي مهمتری كه اغلب مورد غفلت قرار می‌گيرد، تأكيد بر اين حقيقت است كه بهره‌گيري از نوين‌ترين و كاراترين سامانه‌هاي پخش اطلاعات زماني كارساز و مؤثر خواهد بود كه اولاً بين کاردانی واقعی و عرضه‌ي سيل‌آسای اطلاعات علمی و فنی پراکنده، تفاوت قايل شده باشيم و ثانياً اين سامانه از تغذيه‌ي مطلوبي نيز برخوردار باشد؛ به سخني ديگر، به موازات آنكه با بهبود نظام اطلاع‌رساني و بهره‌گيری از جديدترين نرم‌افزارها و فناوري‌های روز، امکان دستيابی ساده، ارزان و سريع به اطلاعات را فراهم می‌سازيم، مي‌بايست در انديشه‌ي ارزيابي، پايش و بهبود نظام پژوهشي و توليد اطلاعات هم باشيم، چرا که بهبود کيفيت در فرايند انتقال اطلاعات زمانی کارساز و ثمربخش خواهد بود که ابتدا ديگر بسترهای لازم برای توليد اطلاعات را تدارک ديده باشيم.
بنابراين به نظر مي‌رسد جهان كنوني بيشتر از آنکه هنوز در عطشِ گيرش اطلاعات باشد، در پي انديشيدن به تمهيدات و سازوكارهايي است كه به يكباره در برابر هجوم اطلاعات رنگارنگ و حجيم غرق نشود. مطابق برآورد شركت آي‌ بي ‌ام، درست است كه حجم داده‌هاي جهان در كمتر از 18 ماه دو برابر مي‌شود، ولي از اين حجم عظيم، تنها 15 درصد سازمان‌يافته بوده و مي‌تواند مورد استفاده قرار ‌گيرد. در همين راستا، سازمان همكاري و توسعه‌ي اقتصادي - OECD - هم معتقد است: اطلاعات و دانايي بسيار فراوان شده، امّا آنچه كمياب مي‌نمايد، ظرفيت استفاده از آنها به صورتي معني‌دار است. درعصري كه معروف به عصر انفجار اطلاعات و جهان شبكه‌اي است، تنها كشورهايي مي‌توانند از اين اطلاعات بهره‌برداري كنند كه پيش‌تر از توان علمي و اقتصادي بالايي برخوردار شده‌اند. به عنوان مثال در مورد استفاده از خدمات اينترنتي – تا سال‌هاي آغازين هزاره‌ي سوّم - آمريكا با 5/51 درصد بهره‌گيري در صدر قرار دارد، اتحاديه‌ي اروپا با 23 درصد، كانادا 1/6 درصد و ژاپن 2/5 درصد، پس از آن قرار دارند و ميزان بهره‌گيری بقيه‌ي کشورهای جهان با نزديک به 80 درصد نفوس انسانی، تنها 2/14درصد است. بر پايه‌ي چنين دريافتي است كه جايگاه و ارزش واقعي فناوري اطلاعات و ارتباطات در كشورهاي مختلف، متفاوت شده است. درواقع، اين تسهيلات هنگامي به كاهش محدوديت‌هاي فيزيكي و هزينه‌هاي گردآوري و انتشار دانايي كمك مي‌كند كه ابتدا ظرفيت استفاده از اطلاعات به صورتي سازمان‌يافته در جامعه يا سازمان مورد نظر تعريف شده باشد. خوشبختانه در ايران نيز، اخيراً تحركاتي را مي‌توان مشاهده كرد كه از آن جمله بايد به برگزاري هم‌انديشي‌هايي با عنوان «فرهنگ و فناوری اطلاعات» اشاره كرد كه در آن سرآمدگان و نخبگان اطلاعاتي كشور به تبادل نظر و هم‌افزايي پيرامون وضعيت توليد و انتشار اطلاعات در ايران پرداخته و ناسازه‌ها را به چالش مي‌كشند. به قول فرشاد مؤمنی: «ما در مديريت اطلاعات  و توليد اطلاعات بسيار ضعيف هستيم و در مبادله اين اطلاعات نيز مشکل داريم،  اصلاً نمي دانيم چه اطلاعاتي براي چه سازماني مفيد است، در واقع ما با انبوه اطلاعات بيهوده مواجه هستيم که ابداً به کار نمي‌آيند و فقط فضاي اطلاعاتي را پر مي‌کنند.»
به ديگر سخن، چاره‌اي نداريم جز آنكه سامانه‌ي تشخيص و دفع زباله را در حوزه‌ي اطلاع‌رساني و توليد ستاده  نيز فعال كرده و آن را به مرز هوشمندي و هدفمندي قابل قبول نزديك سازيم.
اميد كه همكاران عزيز در انجمن به اين جستار پيوسته و ديدگاه‌هاي ارزشمند خويش را در تعاملي سينرژيك و پيش‌برنده به اين موضوع مهم بيافزايند.

    در ابراهيمي‌ترين ضيافت سال، مي‌توانيد در كنار آنان كه بيشتري دوستشان داريد، طولاني‌ترين شب سال را به خاطره‌اي ماندگار، پرترانه و آبي بدل سازيد ... فقط كافي است در اين آدينه‌شب خجسته و ميمون، به آسمان نگاه كنيد و هر چه در دل آرزو داريد، از «او» بخواهيد ...

عيد قربان و كهن‌جشن يلدا بر همكاران و پژوهشگران عرصه منابع طبيعي كشور مبارك باد

هيأت مديره انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور
آخرين روز از آخرين ماه سوّمين فصل 1386 هجري شمسي

خبرنامه۲۳ - بخش ۲

      خوشحاليم تا به آگاهي همكاران ارجمند و پژوهشگران عرصه‌ي منابع طبيعي كشور برسانيم كه انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور، وارد هفتمين سال حيات خود شد و اينك در آغاز سوّمين دوره‌ي شروع به كار هيأت مديره‌ي جديد، ضمن تأكيد بر ميثاق‌هاي بنيادين گذشته براي اعتلاي فرهنگ پژوهش و جايگاه تحقيقات منابع طبيعي در نظام مديريتي و تصميم‌‌گيري كشور، همچنين با سپاس از زحمات مؤسسان و پيشينيان محترم هيأت مديره‌ي انجمن، برخي از مهم‌ترين سياست‌ها و برنامه‌هاي جديد خويش را اعلام مي‌داريم:
1- انجمن درصدد است تا به منظور ايجاد هم‌افزايي و تعامل بيشتر با ديدگاه‌هاي مطرح در حوزه‌ي منابع طبيعي و محيط زيست، از صاحب‌نظران و نخبگان برجسته‌ي كشور دعوت كند تا در قالب نشست‌هايي يك روزه، پندارها و نظرات خويش را ارايه و به چالش كشند. اين سلسله سخنراني‌ها به صورتي فصلي برگزار خواهد شد.
2- خبرنامه‌ي انجمن، به عنوان تابلويي گويا از ديدگاه‌هاي اعضاء خواهد بود و بنابراين به صورت دوماهانه انتشار خواهد يافت.
3- خواهيم كوشيد تا به همت اعضا و ديگر علاقه‌مندان، تارنماي انجمن را همواره به روز نگه داريم. بديهي است، آن گروه از اعضاي محترم كه آثار نوشتاري خويش را براي انتشار در اختيار انجمن قرار دهند، مورد تشويق معنوي و مادي قرار خواهند گرفت و اسامي آنها در پايان هر سال كاري اعلام خواهد شد.
4- با توجه به هماهنگي‌هاي به عمل آمده، مقرر شده است تا آثار نوشتاري اعضاي فعال در پرشمارگان‌ترين روزنامه كشور (همشهري) منتشر شود.
5- انجمن خواهد كوشيد تا در مواقع لازم، در مورد مشكلات مطرح و چالش‌هاي عرصه منابع طبيعي و محيط زيست اعلام موضع كرده و آن را در جرايد كثيرالانتشار منتشر سازد.
6- برگزاري تورهاي علمي، پيگيري مشكلات كاري، صنفي و پژوهشي، فعال كردن شاخه‌هاي استاني انجمن و شركت فعال در هم‌انديشي‌ها و جلسات مرتبط در خارج از مؤسسه از ديگر سياست‌ها و برنامه‌هاي اصولي انجمن در دوره‌ي سوّم خواهد بود.
    
      اينك يكبار ديگر از تمامي همكاران، به ويژه اعضاي محترم انجمن استدعا داريم تا پيگيرانه‌تر و پويا‌تر ما را در تحقق اهداف‌مان ياري رسانند.

خبرنامه 23 - بخش 1

آيين‌نامه اجرايي بند «و» تبصره ( 9) قانون بودجه سال 1386 کل کشور چندين ماه پيش ابلاغ شد. در ماده 2 اين آيين‌نامه آمده است: «کليه دستگاه‌ها مکلفند يک درصد (1%) و مجازند تا چهار درصد (4%) اعتبارات هزينه‌اي (جاري) خود را علاوه بر اعتبارات مصوب تحقيقاتي به منظور انجام فعاليت‌هاي پژوهشي و توسعه علمي و فناوري هزينه كنند. معاونت برنامه‌ريزي راهبردي رييس‌جمهور، اعتبارات موضوع اين آيين‌نامه را در موافقتنامه‌هاي متبادله و در هر مرحله از تخصيص با قيد "اعتبارات موضوع بند (و) تبصره (9) قانون بودجه سال1386 کل کشور" مشخص و بر شيوه‌ي هزينه‌کرد آن نظارت نمايد.»
همان طور كه ملاحظه مي‌شود، انصافاً قانون‌گذار و کساني که اين آيين‌نامه را تنظيم كرده‌‌اند تمام جوانب امر را سنجيده و به بهترين شيوه و به طور کامل تمام راه‌هاي تخلف و اما و اگرها را بسته‌اند. ولي هم اکنون بيش از 9 ماه از سال مي‌گذرد و قاعدتاً بايد حدود هشتاد درصد از بودجه موضوع اين آيين نامه تحقق يافته باشد. اما با وجود تصريح آيين‌نامه و روشني موضوع متأسفانه اخبار رسيده از مراکز و موسسات تحقيقاتي نشان مي‌دهد که دستگاه‌هاي اجرايي به راحتي تن به اجراي آيين نامه فوق نداده و به بهانه‌هاي مختلف از جمله کمبود اعتبارات، عدم تامين منابع مالي درخواستي و غيره از اجراي آيين نامه سرباز زده وعملاً باز هم سر تحقيقات بي کلاه مانده است.
بايد دانست، اتصال بودجه تحقيقات به اعتبارات دستگاه‌هاي اجرايي از اين جهت که نهاد‌هاي پژوهشي را ملزم مي‌نمايد که در خدمت دستگاه‌هاي اجرايي باشند و تحقيقات خود را به سمت پژوهش کاربردي سوق دهند، بسيار خوب است. افزون بر آن، مراکز اجرايي وقتي خود بودجه تحقيقاتي را تامين كنند و در ارائه و اجراي طرح‌هاي پژوهشي سهيم باشند، نتايج حاصل از اجراي طرح‌ها را بيشتر مورد توجه قرار داده و به کار مي‌گيرند. ولي  از نکات منفي اين برنامه ( حداقل در شرايط فعلي) به موارد زير مي‌توان اشاره كرد:
- بنا به اظهارات مسئولين اجرايي اعتبارات هزينه‌اي  دستگاه‌ها اغلب با کمبود مواجه بوده و پرداخت يك درصد از آن به راحتي تحقق نخواهد يافت. اگر اين يک درصد از اعتبارات تملک و دارايي دستگاه‌هاي اجرايي تامين شود، شايد مشکلات کمتري بوجود آيد.
- طرح‌هاي تحقيقاتي بخصوص طرح‌هاي منابع طبيعي، طرح‌هايي چند ساله هستند بنابر اين بايد بودجه آنها به طور منظم بر اساس پيش‌بيني انجام شده پرداخت شود. مشخص نيست اين آيين نامه در سالهاي آتي هم ابلاغ شود و آيا مي‌توان بر اساس آن برنامه ريزي داشت؟
- تعدادي از طرح‌هاي تحقيقاتي طرح‌هايي بنيادي هستند که ضرورت اجراي آنها محرز است. تکليف اين پروژه‌ها چيست؟
- موضوع نظارت بر اجراي آيين نامه ها در کشور هم بحث هميشگي و سوال برانگيز است. در اين آيين نامه هم سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور مسئول نظارت براجراي اين آيين نامه شده ولي با انحلال سازمان و واگذاري وظايف آن به معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري، قاعدتا اين نهاد بايد بر حسن اجراي آيين نامه نظارت نمايد و بايد پاسخگوي عدم اجراي آن  پس از گذشت 8 ماه از سال باشد و مشخص نمايد که در 4 ماه باقيمانده سال چگونه مي‌خواهد بر اجراي آيين نامه نظارت نمايد؟
انجمن اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور آمادگي دارد تا بحث بر سر اين موضوع را از جانب دستگاه‌هاي اجرايي و مراکز تحقيقاتي به چالش کشيده و نظرات طرفين و مسئولين را در خبرنامه‌هاي بعدي و در وبلاگ خويش منعکس نمايد.
آشكار است كه هدف ما چيزي نيست جز يافتن راهکاري مناسب براي برون رفت از مشکلات فعلي و برطرف کردن موانع پيش روي. به اميد آن روز ...