نامه انجمن به وزیر جدید جهاد کشاورزی و چالش های پیش رو
جناب آقاي دکتر خليليان
وزير محترم جهاد کشاورزي
انجمن اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع انتخاب جنابعالي را به عنوان سکاندار وزارتخانه جهاد کشاورزي تبريک گفته و موفقيت شما را در اجراي برنامههاي ارائه شده در مجلس شوراي اسلامي آرزو دارد. اين انجمن اميدوار است با شناختي که از جنابعالي دارد و با تجربهاي که شما از گذشته در بخشهاي تحقيقاتي، آموزشي و اجرايي اندوختهايد در اين دوره گامهاي اساسي در جهت حل مشکلات بخشهاي مختلف اجرايي و تحقيقاتي برداشته شود. انجمن اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع متشکل از يکصد نفر از متخصصان منابع طبيعي و کشاورزي وظيفه خود ميداند در راستاي ارائه نظرات کارشناسي ياري رسان شما در رسيدن به اهدافتان باشد. در همين راستا به صورت مختصر به پارهاي از مشکلات و چالشهاي مربوط به منابع طبيعي و کشاورزي کشور اشاره داشته و در پايان راهکارهاي لازم براي مواجه با اين چالشها ارائه ميگردد که اميد است در برنامههاي جنابعالي مورد توجه قرار گيرند.
منابع طبيعي کشور جنگلها، مراتع و بيابانها را شامل شده که وضعيت موجود آنها به قرار زير است:
از سطح کل عرصههاي طبيعي، سطح جنگلها 2/14 ميليون هکتار است که با توجه به جمعيت کشور سهم سرانهي هر ايراني از جنگل به 2/0 هكتار هم نميرسد كه اين رقم كمتر از يک چهارمِ سرانهي جهاني آن است. متاسفانه روند تخريب جنگلها در کشور شديد بوده به طوري که ميزان برداشت چوب توسط جنگلنشينان و روستاييان و بهرهبرداري رسمي نزديک دو برابر ظرفيت رويش و توليد طبيعي جنگلهاست.
بخش وسيعي از مراتع کشور که 53 درصد مساحت کشور را تشکيل ميدهند پوشش گياهي خود را از دست داده و در معرض نابودي قرار دارند. از 90 ميليون هکتار وسعت مراتع تنها 14 میلیون هکتار آن مراتع خوب بوده ( با توليــد متوسط 290 كيلو¬گرم علوفه قابــــــل برداشت در هكتار) و بقیه آن ضعیف یا خیلی ضعيف است.
تعداد دام موجود در مراتع کشور بسیار بیشتر از ظرفیت مراتع بوده و روند تخریب مراتع بسیار نگران کننده است.
حدود هزار گونه از مجموع 1728 گونهي بومی گياهی کشور، در معرض انقراض و نابودی اعلام شدهاند.
حدود يكصد ميليون هكتار از اراضي كشور (بيش از 60 درصد) در شرايط ناپايدار (در حال كاهش توان توليد) به سر برده، كه 95 ميليون هكتار آن در معرض انواع فرسايشهاي آبي و بادي قرار دارد.
رقم سالانهي تلفات خاك كشور (2 ميلياردتن)، معادل 7/7 درصد مقدار شستشوي خاك در مقياس جهاني است (درحالي كه مساحت ايران فقط 1.2 درصد از خشكيهاي زمين است). همچنين نسبت سطوح مناطق تحت تاثير فرسايش بادي ايران بيش از 6 برابر متوسط جهاني است.
15 درصد اراضي زراعي كشور بر اثر آبياري مفرط، دچار تركيبي از فرآيندهاي شوري، سديمي و ماندابيشدن گرديدهاند.
منفي بودن تراز 80 درصد آبخوانهاي كشور و عملكرد رو به نقصان ميزان تخليه از واحد چاه كه در فاصلهي دو دههی اخیر حدود 44 درصد كاهش را نشان ميدهد.
در مناطق كرمان، رفسنجان، سيرجان و زرند، در اثر برداشت بيرويه از سفرههاي آب زيرزميني، به طور متوسط سالي 10 سانتيمتر زمين نشست كرد؛ در دشت مشهد اين رقم 20 سانتيمتر گزارش شد. اُفت سالانهي سطح آب نيز در اين دشت، 8/1 متر، در دشت يزد يك متر، در دشت ورامين 2 متر و در دشت قهاوند همدان 4 متر گزارش شده است. اما اينك رقم متوسط افت سطح آبخوانهاي كشور به 50 سانتيمتر در سال ميرسد و تعداد زیادی از دشتهای كشور با نشانههاي فرونشست زمين مواجه شده است.
افزون بر شناسههای طبیعی ذکر شده، پارهای مشکلات مدیریتی از جمله سیاستهای غلط اتخاذ شده در زمینه کشاورزی و منابع طبیعی و تغییر کاربری اراضی، عدم باور به مزيتهاي غير رويشي منابع طبیعی كشور. عدم اعمال مباني حسابداري سبز در نظام ارزشگذاري و غلبهي تفكر سنتي رويكرد معيشتي به سرزمين به جای رویکرد آمایشی مشکلات این بخش را دو چندان نموده است.
علاوه بر مشکلات و مسائل ذکر شده کمبود نیروی متخصص در تشکیلات منابع طبیعی در بخشهای اجرایی و تحقیقاتی و کمبود منابع مالی در بخشهای تحقیقاتی و اجرایی از چالشهاي اساسي سالهای اخیر شده اند.
جنابعالی مستحضرید که بی توجهی به منابع طبیعی کشور تلفات آب و خاک را به دنبال داشته که مستقیما کشاورزی و تولید را تحت تاثیر قرارداده و مسئله امنیت غذایی را در آینده تهدید میکند.
ذکر چالشهای فوق به مفهوم این نیست که ما از پتانسیلهای موجود در کشور که جنابعالی در برنامه ارائه شده خود در مجلس شورای اسلامی به آنها اشاره نمودید غافلیم و هدف ما سیاه نمایی نیست بلکه شناخت درست مشکلات و آگاهی نسبت به پتانسیلهای موجود با مدیریت صحیح و به دور از شعارهای دور از واقعیت میتواند ما را به توسعه پایدار که هدف همه دلسوزان کشور است ثوق دهد.
برای مقابله با چالشهاي مورد اشاره، سیاستها و راهبردهای زیر پیشنهاد میشود:
استفاده از نيروهاي کارآمد و متخصص در راس معاونتهاي اجرايي و سازمان تات و موسسات تحقيقاتي که بتوانند با ارائه راهکارهاي مناسب در حل اين معضلات اقدامات موثري انجام دهند.
بکارگیری برنامههای راهبردی تهیه شده در سال گذشته توسط مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور که با تلاش متخصصان بخشهای تحقیقات و اجرا تهیه شده است.
اصلاح روشهاي آبياري در كشاورزي به ويژه با توجه به آنكه 90 درصد آب در اين بخش استفاده ميشود؛
تغذيه مصنوعي سفرههاي آب زيرزميني و آبخوانداری بهمنظور جبران كمبودها و تغيير كيفيت آب و جلوگيري از فرونشست زمين با استفاده از سيلابها؛
توجه هر چه بيشتر به آبهاي زيرزميني كشور كه دور از دسترس تبخير بوده و ميتوانند پشتوانه خوبي براي خشكساليهاي كشور باشند؛
تقویت سازمانهای مردمنهاد و حضور آنان در عرصههای تصمیمگیری، مدیریت، حفاظت و احیای منابع طبیعی کشور.
در اولویت قرار دادن، به روز کردن و فراهم کردن زمینه اجرای کامل و موثر طرح آمایش سرزمین
احمد رحماني
رئيس انجمن اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع
