تارنماي انجمن اعضاي هيأت علمي

    در آستانه نوروز 1388 و رنگ‌آميزي ناهمتاي مادر طبيعت، براي همه‌ي ايرانيان عزيزي كه به اعتلاي نام بلند ايران در جاي جاي اين كره‌ي خاك مي‌انديشند، آرزوي بهروزي و سعادت داريم. به ويژه درود و سلام خويش را به پژوهش‌گران و كارشناسان و كارآفرينان عرصه منابع طبيعي كشور ابلاغ كرده و اميدواريم در سال 1388، ايران‌زمين بتواند قدري از ناپايداري‌هايش را بكاهد و به سوي توسعه پايدار چند گام اساسي بردارد.
    همچنين اميدواريم در سال نو، ديگر از هيچ مسئولي نشنويم كه منابع طبيعي را سد راه توسعه قلمداد كند.
    دست آخر اين اميد را نيز براي خويش محفوظ مي‌داريم كه در انتخابات 22 خرداد 1388 براي نخستين بار شاهد رقابت مانيفست‌هاي محيط زيستي داوطلبان ورود به ساختمان پاستور هم باشيم.

نوروزتان پيروز و پرترانه و عاري از سكوت و خموشي باد
انجمن اعضاي هيأت علمي
مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع

     پیرو خبرهای پیشین، انجمن تصمیم دارد تا از آن گروه همکاران و اعضای خویش که محصولات فکری خویش را برای درج در تارنمای انجمن، دراختیار قرار دادند، قدردانی کند. این مراسم در صبح روز 15 فروردین ماه سال 1388 و همزمان با دید و بازدید‌های نوروزی متداول هرسال انجام خواهد گرفت. اسامی این همکاران، عبارت است از:

1-  عباس قمری زارع، 2- آناهیتا شریعت، 3-حسن روحی‌پور، 4-  سیدرضا صفوی، 5- فرهنگ قصریانی، 6- هاشم کنشلو، 7- احمد محرابی، 8- محمد امینی، 9- محمد طیبی خرمی، 10- محمد خسروشاهی، 11- سید ابراهیم صادقی و 12- حمیدرضا عباسی.

- ارایه طرحی از سوی برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی - با عنوان بهروه وری کشاورزی -  به منظور واگذاری اراضی ملی تا ارتفاع 2 هزار متر به بهانه گسترش و رونق کشاورزی، اعتراض گسترده طرفداران محیط زیست و برخی از متخصصان و مسئولین ذیربط را به دنبال داشت.
- آلودگی ناشی از فعالیت پارس جنوبی در خلیج فارس به مرزهای نگران‌کننده‌ای رسیده است. به نحوی که بيش از 5 هزار متر مكعب پسماندهاي صنعتي و هزاران ليتر آب سنگين صنعتي از ابتداي فعاليت مجتمع پسماندهاي صنعتي مبين در سواحل خليج‌فارس بدون هيچ فرايند پاكسازي‌ رها‌سازي‌ شده است.
- برای نخستین بار سه خبرگزاری زیست محیطی با نام‌های سبزپرس، زیستا و ایرن آغاز به کار کردند.
وزارت نیرو هشدار داد که منابع آب شیرین کشور به مرز بحرانی 6 برابر کمتر از میانگین جهانی رسیده است.
- پس از دریاچه بختگان، دریاچه پریشان نیز در معرض خشکی کامل قرار گرفته است. همچنین بیش از 160 هزار هکتار از وسعت دریاچه ارومیه کاسته شده است.
- دولت پيگيري موضوع کشند قرمز را به وزارت کشاورزي سپرد، اين در حالي است که تا کنون يک کميته ملي در سازمان حفاظت محيط‌زيست اين موضوع را به عهده داشت.
- طوفان‌های گرد و غبار به طرز کم‌سابقه‌ای در فصل زمستان نیز زندگی را برای مردم در جنوب غرب کشور مختل کرد.
- در طول پنج ماه نخست سال آبی جاری (از اول مهر تا پایان بهمن) نواحی مرکزی و جنوب شرق کشور یک ترسالی رؤیایی را پشت سر نهاده‌اند. از جمله میزان بارش در یزد، اردستان، کاشان و جندق 60 درصد بیشتر از میانگین 30 ساله بوده است. اما در عوض حدود 70 درصد از خاک کشور با درجاتی از خشکسالی مواجه هستند که وخیم‌ترین شرایط در استان‌های فارس، هرمزگان و بوشهر رخ داده است.
سومین همایش ملی جنگل در اردیبهشت ماه سال آینده، با محورهای بیولوژی ، توسعه، عمران و حفاظت ، جنگلداری، فناوری های جدید ، مدیریت و تشکیلات مناسب، مسایل اجتماعی و اقتصادی و مهندسی در محل دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران برگزار می شود.
- سيد قاسم يعقوبي، امام جمعه کاشمر،  در سخنانی که انعکاس بسیار گسترده‌ای یافت، به يكي از مصاديق بارز خرافه‌پرستي در كشور تاخت؛ خرافه‌اي كه شوربختانه از طريق برخي از مردم، گروه‌هاي مذهبي و برنامه‌هاي تلويزيوني ترويج و تقويت هم مي‌شود. آقاي يعقوبي مي‌گويند: «اين عمل كه خون جلوي دسته‌هاي عزاداري يا عروس و داماد و... مي‌ريزند، هيچ منفعتي ندارد؛ اينكه گمان مي‌كنند رد شدن از روي خون باعث سلامتي و ايمني مي‌شود، در واقع خرافات و جاهلي است. حتا گاه ديده مي‌شود كه برخي افراد، خون قرباني را روي ديوار خانه مي‌ريزند يا به خودروي خود مي‌مالند كه اين هم از خرافات است؛ در دوره‌ي جاهلي، گوسفندي را مي‌كشتند و خون آن را به ديوار كعبه مي‌ريختند كه خداوند از آن‌ها قبول كند ولي اسلام، اين عقايد را رد كرد.»
ضمن قدرداني از بيان چنين سخنان ارزشمندي، آرزو مي‌كنيم كه امثال آقاي حجت‌الاسلام اشكوري‌ها –  مديركل اوقاف استان گيلان – كه مصداق مبارزه با خرافه‌پرستي را در قطع درختان كهنسال - يا به قول ايشان درختان مقدس‌نما – مي‌دانند، هم در باورهاي خود تجديد نظر كرده و به سيد قاسم يعقوبي‌ها بپيوندند و اجازه ندهند تا هيچ جاندار بي‌گناهي براي تبرك و امنيت خانه و اتومبيل و ديگر متعلقات ما آدم‌هاي خودخواه خون‌شان بر كف آسفالت خيابان‌هاي شهر ريخته شود و منظري شرم‌آور را بيافريند. ه راستي كه چه زيبا در آيه‌ي 37 سوره حج آمده است:   «خدا اين خون‌ها و اين گوشت‌ها را از شما نمي‌خواهد، بلكه خداوند از شما پاكي و تقوا مي‌خواهد.«  آري، به جاي تظاهر به دينداري و ريخت‌و پاش‌هايي چنين، اگر راست مي‌گوييم، درختي بكاريم، كبوتري را سيراب كنيم، در راه مانده‌اي را دست گيريم و آب را گل نكنيم.
- برخی از اعضای انجمن، از جمله آقایان مصطفی خوشنویس و محمد درویش به بهانه هفته منابع طبیعی در چندین مجمع و نشست علمی در دانشگاه های گیلان و تهران شرکت کرده و به ایراد سخنرانی پرداختند.

اندوخته‌ها و منابع طبیعی هر سرزمین، می‌تواند یکی از مزیت‌های ارزشمند و امتیازآور برای مردمی باشد که نسل اندر نسل در آن می‌زیند و خواهند زیست. در این میان، ایران ما، به حق دارای مواهبی در محیط زیستش است که بسیاری از مردم جهان در حسرتش به سر می‌برند. مواهبی که سبب شده، نام ایران در شمار شش کشوری در جهان قرار گیرد که زیباترین و پرخواهان‌ترین چشم‌اندازهای طبیعی را در خود جای داده و صاحب یکی از متنوع‌ترین زیست‌اقلیم‌های جهان است. تنوعی که سبب شده، سرزمین مادری‌مان از منظر موجودیت حیات گیاهی و جانوری نیز در جایگاهی ممتاز قرار داشته باشد. مقایسه‌ی ارزش هر هکتار از خاک ایران به نسبت خشکی‌های جهان و بر بنیاد آمارهای بانک جهانی، تأییدی دیگر بر این مدعاست که نشان می‌دهد: هر هکتار از خاک ایران معادل 22 برابر هر هکتار از خاک خشکی‌های جهان ارزش دارد.
چنین است که ردپای این ارزش و اعتبار را می‌شود در کلام بزرگان و فرزانگان این کهن بوم و بر آشکارا دید.
يادمان باشد كه ما فرزندان آن ايراني فرزانه‌اي هستيم كه متجاوز از ۲۵۰۰ سال پيش گفته بود:

به فهم آب رسیدن و گندم را گرامی داشتن،
این آیین من است.
پس هرکه رونده ای را بیازارد
جهان را آزرده است.
او که درختی را بیافکند،
بی اجاق خواهد مرد.
او که آب را بیالاید،
روان خویش را آلوده است.

 کوروش بزرگ (ترجمه شده از منشور پارسوماش)

و راستی! پس از گذشت بیش از 2500 سال از این سخن، ما چه چیزی توانسته‌ایم به اسن مفهوم والا و انسانی بیافزاییم؟
وای برما اگر قدر منابع طبیعی و ذخیره‌های پنتیکی گیاهی و جانوری خود را ندانیم و به بهانه‌های مختلف در برابر تخریب بوم‌سازگان وطن سکوت اختیار کنیم.
این پرسش جدی در آستانه‌ی هفته‌ی منابع طبیعی مطرح است که چگونه و بر اساس کدام جمع‌بست کارشناسی، گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی درصدد ارایه‌ی طرحی به صحن بهارستان شده‌اند که به موجب آن، تمامی اراضی ملّی کشور تا ارتفاع دو هزار متری، می‌تواند از مالکیت ملّی خارج شده و به تصرف افراد حقیقی درآید؟ مگر تجربه تلخ واگذاری اراضی 10 هکتاری در پیش از انقلاب را فراموش کرده‌ایم، که اینک درصدد تکرار آن نابخردی نابخشودنی در غالب واگذاری اراضی 2 هکتاری هستیم؟
امید که به حرمت روزهای مقدس این هفته‌ی پاک، شاهد پس گرفت این طرح توسط نمایندگان ارایه‌دهنده‌ی آن باشیم. در همین خصوص جا دارد تا مراتب قدردانی خویش را از محمدرضا اسکندری، وزیر جهاد کشاورزی و فرود شریفی، رییس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور اعلام داشته که صراحتاً مخالفت خود را با تصویب چنین طرح‌های مخربی اعلام داشتند.
فرازنای کلام آن که:
نفوذ يك ليتر آب در زمين جنگلي 7 دقيقه، در زمين كشاورزي 46 دقيقه و در زمين بدون پوشش 4 ساعت و 6 دقيقه است .چه سخنی از این ساده‌تر و در عین حال گویاتر می‌تواند اهمیت حفظ سبزینه و منابع طبیعی را در زیست محیط ایران نشان دهد؟ وقتی بدانیم نفوذپذيري آب در جنگل، 40 برابر خاك بدون پوشش است؛ چگونه می‌توانیم بی مهابای فرداها در برابر تغییر کاربری غیر علمی و افزایش برهنگی سرزمین‌مان سکوت کنیم و شاهد ارایه‌ی چنین لوایح و طرح‌های طبیعت بربادده‌ای باشیم؟
به هرحال آنچه که انکارناپذير مینمايد، آن است که نگرانی از آينده‌ی زيست محيطی جهان و عواقب درازدستی های نابخردانه‌ی آدمی در اندوخته های طبيعی آن، اينک نه صرفاً دغدغه‌ی روشنفکران و انديشمندان حوزه‌ی محيط زيست که در شمارِ پنج گرايه‌ی نخست مردان سياسی زمين است.
امید که در آیین‌های گرامی داشت هفته‌ی منابع طبیعی در ایران، مردان و زنان سیاست‌سالار ایرانی هم عملاً ثابت کنند که رعایت ملاحظات مبتنی بر حفظ محیط زیست، در شمار اولویت‌های محوری برنامه‌های ایشان جای دارد. عزم دولت ایران برای انتشار گزارش ملّی کشور در خصوص تغییرات آب و هوا و پیامدهای جهان‌گرمایی، می‌تواند شناسه‌ای امیدبخش در این حوزه به شمار آید؛ شناسه‌ای که انتشار نخستین پیش‌نویس این گزارش – همزمان با آغاز هفته منابع طبیعی –نویدبخش سزاوارانه‌ی آن است.

طرحي براي هجوم دوباره به منابع طبيعي

     دكتر احمد رحماني، رئيس هيات ‌مديره انجمن اعضاي هيات علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع نيز در باره طرح پيشنهادي نمايندگان مجلس گفت: «‌واگذاريي‌هايي از اين دست سابقه خوبي ندارد. در دهه ،40 قطعات 10‌هكتاري به برخي اشخاص واگذارشد كه متأسفانه در همه آن اراضي ساخت‌وساز شد. به عبارت ديگر، اين طرح‌ها با اهداف و برنامه‌ريزي‌هايي واگذار مي‌شود اما در مرحله عمل چيز ديگري از آب در مي‌آيد. شما يك نمونه از اين واگذاري‌ها را پيدا نمي‌كنيد كه تبديل به جنگل شده باشد چرا كه افراد سودجو، منفعت خود را به جنگل ترجيح مي‌دهند.»

اين عضو هيات علمي، با انتقاد از مطرح شدن چنين طرح‌هايي، تصريح كرد:« اين طرح درصورت تصويب، ضربه مهلكي بر عرصه‌هاي جنگلي وارد مي‌كند و در واقع بهانه‌اي است براي تبديل كردن عرصه‌هاي جنگلي به ساخت‌وساز و كاربري‌هاي ديگر. اگر منظور افزايش بهره‌وري است بايد بهره‌وري زمين‌هاي كشاورزي را افزايش دهيم نه اينكه جنگل‌ها را به اراضي كشاورزي تبديل كنيم چرا كه اراضي جنگلي اغلب شيبدار است و اراضي كشاورزي كه در شيب واقع شده‌اند حداكثر 5‌سال محصول مي‌دهند و پس از آن به‌دليل شسته شدن بر اثر باران از حيز انتفاع خارج مي‌شوند. بنابراين سرنوشت اين اراضي از پيش مشخص است؛ د‌ر مرحله نخست به اراضي كشاورزي و در مرحله دوم به ساختمان تبديل مي‌شوند.

اين طرح در واقع هجوم ديگري است به عرصه‌هاي جنگلي.» رحماني با اشاره به اينكه عرصه‌هاي منابع طبيعي از جنبه‌هاي مختلف مورد هجوم است به توسعه لجام گسيخته اشاره كرد و گفت: «‌به صرف اينكه مي‌خواهند كشور را توسعه بدهند بدون مطالعات زيربنايي به منابع طبيعي هجوم مي‌برند. اين درحالي است كه خشكسالي هم جنگل‌هاي مناطق خشك كشور را شديدا تهديد مي‌كند. چراي دام در جنگل، برداشت غيرمجاز چوب براي سوخت نيز از ديگر عوامل تهديد‌كننده جنگل‌هاست؛ آن وقت در اين ميان طرحي از اين دست نيز پيشنهاد مي‌شود.»

آيش، شاخه‌اي از مديريت

اين پژوهشگر منابع طبيعي در‌باره طرح آيش جنگل‌ها گفت: «‌جنگل نياز به استراحت دارد اما نمي‌توان آن را به حال خود رها كرد. آيش مي‌تواند يكي از شاخه‌هاي مديريت جنگل باشد. اگر همين حداقل حفاظت و سازماندهي را كه در حال حاضر وجود دارد به بهانه آيش رها كنيم ضربه مهلكي به جنگل وارد مي‌شود. در هيچ نقطه‌اي از جهان جنگلي را پيدا نمي‌كنيد كه به بهانه آيش دور آن را حصار كشيده باشند. آنچه جنگل‌هاي ما به آن نياز دارند مديريت كارآمد است. نمونه‌اي از مديريت نا‌كارآمد وضعيت جنگل‌هايي است( نظير پارك ملي گلستان) كه در دست سازمان حفاظت محيط‌زيست است؛ وضعيت اين جنگل‌ها بسيار بدتر از ساير عرصه‌هاي جنگلي است.»

رحماني با تاكيد براينكه برخي از كارشناسان اجراي طرح آيش را ضروري مي‌دانند، گفت:
« در مقابل عده‌اي معتقدند بايد با مديريت علمي و كارآمد، مانع از تخريب جنگل شد و زمينه احيا و سالم‌سازي‌ آن را فراهم كرد. براساس اين ايده، بخشي از جنگل نياز به آيش دارد اما در مناطقي بايد درختان فرسوده از جنگل خارج شود. ولي آيش به مفهومي كه هيچ اقدامي در جنگل صورت نگيرد را مردود مي‌دانند.

كسي كه طرح آيش را پيشنهاد مي‌دهد بايد جزئيات برنامه را هم اعلام كند. نكته‌اي كه وجود دارد در مناطقي كه سازمان جنگل‌ها طرح‌هاي جنگلداري را در دست اجرا دارد نسبت به مناطق فاقد طرح موفق‌تر بوده است. اما نكته‌اي كه در اين ميان فراموش شده بحث نظارت است. هر طرحي در صورتي موفق خواهد بود كه ناظراني بي‌طرف بدون حب و بغض بر اجراي آن نظارت كنند. اين شيوه نظارت در صورتي ميسر است كه زمينه نظارت تشكل‌هاي مردمي و اعضاي هيئت علمي فراهم شود.

تا زماني كه ناظر و مجري يكي است وضعيت به همين شكل باقي خواهد ماند. نمونه آن طرح صيانت است كه در زمان خودش بهترين طرح محسوب مي‌شد اما نبود نظارت سبب شكست آن شد.»به اعتقاد رحماني عمده‌ترين چالش، نظارت خارج از دستگاه‌هاي دولتي و اجرايي است كه صورت نمي‌گيرد. اين نكته‌اي است كه بارها و بارها كارشناسان و متخصصان نسبت به خلأ آن هشدار داده‌اند چرا كه اگر زمينه نظارت تشكل‌هاي مردمي و اعضاي هيئت علمي فراهم‌ آيد ديگر كسي به‌خود اجازه نخواهد داد در تالابي، ميان گذر احداث كند يا مجوزي براي پتروشيمي يا پالايشگاه در قلب جنگل‌هاي شمال صادر كند.