تارنماي انجمن اعضاي هيأت علمي

       در پي دعوت انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع  و پيگيري مجدانه مهندس درویش ، فيلم"خلوت جنگل" از ساخته هاي فرهاد ورهرام اين مستند ساز برجسته كشور كه به برخي از عوامل تخريب جنگل از جمله بهره برداري و دام موجود در داخل جنگل پرداخته بود، صبح امروز  با حضور حمعي از اعضاي هيات علمي موسسه و تعداد كثيري از كارشناسان و علاقمندان به منابع طبيعي كشور كه از ساير نهادها و سازمانها در اين جمع حضور يافته بودند در تالار اجتماعات موسسه به نمايش گذاشته شد. از جمله نكات مورد توجه اين جلسه علاوه بر حضور چشمگير افراد خارج از موسسه، استقبال شركت كنندكان براي نقد و بررسي اين فيلم بود. اگرچه برخي از كارشناسان به عدم جهت گيري كارگردان به طرح مسئله و واگذار كردن قضاوت نهايي به بينندگان انتقاد داشتند، اما ورهرام را عقيده براين بود كه كارگردان قضاوت نمي كند بلكه واقعيت را به تصوير مي كشد و قضاوت نهايي را به بينندگان واگذار مي كند شايد يكي از دلايل بحث و نظرهاي فراوان اعضاي حاضر در جلسه نيز همين ويژگي فيلم بود. از جمله انتقادات برخي از كارشاسان سازمان جنگلها و مراتع ناديده شدن مسايل و مشكلات حفاظت و احياي جنگل در اين فيلم بود زيرا نظر ایشان براين بود كه فيلم با محتواي كنوني جنگلبانان را مقصر اصلي مي پندارد نكته اي كه دست برقضا در صحبت هاي تهيه كننده فيلم هنگام نمايش در جايي ديگر توسط تماشاگران عادي به زبان آمد. نظر برخي شركت كنندگان نيز بر اين بود كه بهتر است به جاي پرداختن به مسايل مطروحه در فيلم كه از سالها پيش گفته و شنيده مي شود و از بديهيات شده است، از موانع موجود در رسيدن به اهداف و انجام طرحهاي مصوب از جمله طرح صيانت جنگل چنين فيلم هايي تهيه شود و به موانع موجود كه بيشتر در سياستهاي دولتي وجود دارد اشاره شود. به هر حال تهيه چنين فيلم هايي را كه مخصوصا از جمله فيلم هاي سفارشي سازمانها و وزارتخانه محسوب نمي شود بايد به فال نيك گرفت و به سازندگان آنها خسته نباشيد گفت. در اين جلسه  آقاي مهندس نصرتي معاون اسبق سازمان جنگلها و مراتع و رئيس كنوني جامعه جنگلباني و آقاي دكتر رحماني رئيس هيات مديره انجمن اعضاي هيات علمي موسسه و آقاي ورهرام فيلمساز مربوطه براي هدايت برنامه و پاسخ به سئوالات در جايگاه حضور داشتند .  

«خلوت جنگل» ورهرام نقد می‌شود - خبرگزاری آفتاب

گفت‌وگو با فرهاد ورهرام كارگردان سينماي مستند ايران؛ ضعف در پژوهش، فاصله زياد با مخاطب

 خلوت جنگل نمايش داده شد

در مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور؛

فردا، «خلوت جنگل» ورهرام نقد مي‌شود

خبرگزاري فارس: فيلم «خلوت جنگل» آخرين ساخته «فرهاد ورهرام» فردا در تالار اجتماعات مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور نقد و بررسي مي‌شود.

به گزارش خبرگزاري فارس، انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور درصدد است تا در جلسه‌اي با حضور صاحبنظران حوزه منابع طبيعي و مستندسازان كشور به نقد و بررسي آخرين اثر فرهاد ورهرام به نام «خلوت جنگل» بپردازد.
بنا براين گزارش، ورهرام در اين فيلم مستند علمي، به بررسي دلايل تخريب اكوسيستم‌هاي جنگلي شمال كشور پرداخته است.
اين نشست، ساعت 9 صبح روز دوشنبه 31 تيرماه 1387 در محل تالار اجتماعات مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور به نشاني كيلومتر 5آزادراه تهران-كرج خروجي پيكان شهر برپا خواهد شد.

    بدینوسیله از تمامی علاقه‌مندان دعوت می‌شود تا در جلسه روز دوشنبه - ۳۱ تیرماه ۱۳۸۷ - که به نمایش فیلم مستند "خلوت جنگل" اثر استاد فرهاد ورهرام اختصاص دارد، شركت فرمايند.
   گفتني آنكه زمان نمايش اين فيلم 40 دقيقه خواهد بود. آغاز مراسم، ساعت 9 صبح بوده و بلافاصله پس از پايان فيلم به نقد و بررسي آن در حضور اساتيد و كارشناسان حاضر اقدام خواهد شد.

    نشاني مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور: كيلومتر 5 آزادراه تهران كرج، خروجي پيكان‌شهر، باغ گياه‌شناسي ملّي ايران، تالار اجتماعات.
    تلفن تماس و هماهنگي (آقاي طوقي): 5-44195901

    در همين باره:

    -  استاد فرهاد ورهرام، مهمان ويژه ما در آخرين روز از نخستين ماه تابستان ۸۷

ديوان عدالت اداري مصوبه امكان واگذاري اراضي تحت مديريت سازمان حفاظت محيط زيست را ابطال كرد.

 بر اساس ماده 4 آيين‎نامه اجرايي ماده 108 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران به منظور هماهنگي در تعيين ميزان اراضي مستعد قابل واگذاري جهت اجراي طرح‌هاي مختلف توليدي موضوع اين آيين‌نامه با استفاده از مطالعات انجام شده و بر اساس كاربري و استعداد اراضي و مقدار آب قابل استحصال كار گروه هماهنگي مركب از نمايندگان وزارتخانه‌هاي جهاد كشاورزي، نيرو و نماينده استاندار در مناطق و استانها تشكيل مي‌گردد تا در چهارچوب وظايف قانوني هر دستگاه نسبت به تعيين اراضي مستعد،‌هماهنگي لازم به عمل آيد.

از سوي ديگر در تبصره اين ماده آمده بود: در مناطق چهارگانه تحت نظارت و مديريت سازمان حفاظت محيط زيست، هماهنگي لازم با سازمان به عمل خواهد آمد و محدوده‌هاي تعيين شده براي واگذاري در هر استان سالانه به آگاهي عمومي خواهد رسيد.

به گزارش ايسنا، در پي شكايت سازمان بازرسي کل کشور براي ابطال تبصره ماده 4 آيين‎نامه اجرايي ماده 108 قانون برنامه سوم، هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در رأيي اعلام كرد: به صراحت ماده 16 قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست مصوب 1353 حق واگذاري عين عرصه و اعيان املاک متعلق به دولت واقع در محدوده مناطق پارک ملي ـ آثار طبيعي ملي ـ پناهگاه حيات وحش منطقه حفاظت شده موضوع بند (الف) ماده 3 قانون مزبور و همچنين تالابهاي متعلق به دولت که در اختيار سازمان حفاظت محيط زيست قرار دارد، ممنوع اعلام شده است.

نظر به اينکه حکم مقرر در ماده 108 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مصوب 1379 موضوع واگذاري اراضي بزرگ با مقيات اقتصادي در عرصه‎هاي منابع طبيعي به نيروهاي متخصص و کارآفرينان بخش آب و کشاورزي با رعايت مقررات مربوط منصرف از ممنوعيت مقرر در ماده 16 قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست است بنابراين تبصره ماده 4 آيين‎نامه اجرائي ماده 180 قانون فوق‎الذکر که مبين واگذاري مناطق چهارگانه تحت نظارت و مديريت سازمان حفاظت محيط زيست مي‎باشد، مغاير قانون و خارج از حدود اختيارات قوه مجريه در وضع مقررات دولتي تشخيص داده مي‎شود و مستنداً به قسمت دوم اصل يکصد و هفتاد قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و ماده يک و بند يک ماده 19 و ماده 42 قانون ديوان عدالت اداري مصوب 1385 ابطال مي‎گردد.

      H.cunea مي تواند با پرواز طبيعي حشرات بالغ انتشار يابد كه اين روش مهمترين روش انتشار آفت در داخل كشورهاي آلوده  است. تجارت بين المللي راه انتشار آفت به مناطق جديد مي باشد. H.cunea همراه بخش هاي سبزينه اي گياه و همچنين موادي  كه در بسته بندي بكار مي روند، قادر به انتقال مي باشد. قدرت تحمل لاروها در مقابل گرسنگي تا بيش از دو هفته باعث مي شود   كه آنها بتوانند توسط وسايل نقليه منتقل شده و آنقدر زنده بمانند تا آلودگي جديدي ايجاد كنند. مهاجرت دسته جمعي در صورت عدم وجود گياهان ميزبان و همچنين براي جستجوي محل هاي جديد صورت مي گيرد و  اغلب تا محيط هاي شهري كه آفت روي نرده هاي چوبي، خانه ها، جاده ها و وسايل نقليه قابل مشاهده است نيز ادامه مي يابد. انتشار آفت با انتقال تنه هاي درخت كه داراي شيار و سوراخ هايي در پوستشان ديده مي شود نيز امكان پذير است همچنين احتمال ورود آفت به صورت تخم و لارو توسط حشره شناسان آماتور امكان پذير است ...

نام فارسي: گونه اي پيچك

نام علمي: Convolvolus fatemensis Kze.                        

اين گياه يكي از گونه هاي سرده پيچك (Convolvolus L.) بوده و به تيره پيچك (Convolvulaceae) تعلق دارد؛ 45 گونه گياه علفي (پيچنده يا خزنده) يا درختچه اي از اين سرده در ايران يافت مي شود.

مختصري از ويژگي هاي گياه شناسي: گياهاني علفي (يكساله يا چند ساله)، گاهي بالارونده و پيچنده يا خزنده. برگ ها كامل يا منقسم، با پهنك قلبي يا پيكاني و يا تحليل رفته و پولكي. گل ها نر- ماده ،با پنج كاسبرگ جدا و پنج گلبرگ پيوسته همانند قيف يا شيپور. ميوه خشك. دانه آلبومن دار.

زمان گل و ميوه دهي: اسفند و فروردين.

پراكندگي جغرافيايي در كشور: اين گياه به تعداد اندك و تنها در رويشگاهي كم وسعت در حاشيه جنوبي جزيره قشم مي رويد كه متاسفانه همين پايه هاي معدود نيز اكنون به دليل انجام عمليات عمراني در معرض نابودي قرار گرفته اند.

مصارف و كاربردها: به دليل كمياب بودن و در نتيجه پهنه گسترش بسيار محدود در اين مقوله اطلاعاتي وجود ندارد؛ مصارف و كاربردهاي يكي از خويشاوندان نزديك اين گونه با نام فارسي پيچك يا پيچك صحرايي و نام علمي "Convolvolus arvensis  L.":

- محيط زيست: توليد غذا (انرژي و مواد) به عنوان اولين حلقه  زنجيره غذايي در بوم سازگان ها (Ecosystemes)، تلطيف هوا با توليد اكسيژن و رطوبت، حفاظت از خاك در برابر فرسايش آبي و بادي، ايجاد محيط زيست مناسب براي انسان و ساير جانداران مصرف كننده (Consumer) و زيبا سازي محيط.

- تركيبات: ريشه داراي نوعي ماده رزيني و مسهل است، به علاوه تركيبات قندي مختلف از جمله نشاسته نيز در ريشه يافت مي شود.   

- خواص درماني: اندام هاي مختلف گياه مثل برگ، گل، دانه و به ويژه ريشه مسهل و صفرابر هستند، عصاره ي گياه براي رفع زردي تجويز مي شود، عصاره ي برگ باعث تسريع در انعقاد خون مي گردد.

- مصارف تغذيه اي: مورد چراي دام و علفخواران وحشي قرار مي گيرد.

                                                       سید رضا صفوی

    آقاي اسدالله افلاكي، دبير صفحه محيط زيست روزنامه همشهري، در يادداشتي با عنوان: "گام‌هاي نخست مديريت سبز"  كه روز گذشته در روزنامه همشهري منتشر كرد، اشاره‌اي سزاوارانه به همايش علمي انجمن داشت و در باره‌ي آن چنين نوشت: «دهم تير ماه گذشته جلسه‌اي در مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع با حضور كارشناسان با موضوع «امكانات ايران در استحصال انرژي خورشيدي» برگزار شد. اين نشست به اندازه‌اي تاثيرگذار بود كه وزير جهاد كشاورزي و به تبع وي رئيس سازمان جنگل‌ها و مراتع و نيز رئيس مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع بر آن شدند به‌عنوان پيشقدم در استفاده از انرژي خورشيدي ساختمان وزارت جهاد كشاورزي در بلوار كشاورز و ساختمان مركزي سازمان جنگل‌ها در بلوار لشكرك و نيز ساختمان مؤسسه تحقيقات در پيكانشهر را به آبگرمكن خورشيدي و آينه‌هاي خورشيدي تجهيز كنند.»
   ضمن ابراز اميدواري به گسترش نقش انجمن در محافل علمي رسانه‌اي كشور، از خوانندگان گرامي اين سطور دعوت مي‌شود تا كل آن يادداشت را در اينجا مطالعه فرمايند.

    به آگاهي پژوهشگران و ديگر علاقه‌مندان حوزه‌ي منابع طبيعي مي‌رساند، انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع، درصدد است تا در ساعت 9 صبح روز دوشنبه، 24 تيرماه 1387 در تالار كنفرانس ساختمان امور اداري مؤسسه‌ي متبوع نسبت به برگزاري يك سخنراني براي آقاي دكتر شهرام خسروپناه، استاد مؤسسه تحقيقات محيط زيست و آب دانشگاه گوام آمريكا اقدام كند. شايان ذكر آنكه موضوع سخنراني ايشان، «توسعه مدل پتانسيل فرسايش خاك در حوضه‌هاي آبخيز» است. لطفاً براي هماهنگي بيشتر با دبير اجرايي اين نشست علمي، آقاي مهندس عمار رفيعي امام (به شماره تلفن: 09121499262) تماس بگيريد.

نام فارسي: گونه اي گل گندم

نام علمي:Boiss. & Hausskn.    Centaurea phlomoides

      اين گياه يكي از گونه هاي سرده گل گندم (Centaurea L.) بوده و به تيره آفتابگردان (Asteraceae) تعلق دارد؛ 74 گونه علفي يك ساله يا چند ساله از اين سرده در ايران يافت مي شود.

مختصري از ويژگي هاي گياه شناسي: گياهي چند ساله پوشيده از كرك، با ساقه منفرد كه در انتها منشعب مي شود، به ارتفاع 50 تا 80 سانتي متر. برگ ها سرنيزه اي، پاييني ها با قاعده ي لوب دار.گل زرد-طلايي، مجتمع در كپه ها، كپه ها متعدد، تخم مرغي، با برگه هاي گريباني خاردار. ميوه فندقه با كاكلي متشكل از چهار تار.

زمان گل و ميوه دهي: ازخرداد تا مرداد.

پراكندگي جغرافيايي در كشور: اين گياه تا به حال تنها در دومنطقه يكي در استان كردستان، ارتفاعات اورامان در نزديكي نوسود و ديگري منطقه اي بين پاوه و باينگان در استان كرمانشاه مشاهده گرديده است.

مصارف و كاربردها: به دليل كمياب بودن و در نتيجه پهنه گسترش بسيار محدود در اين مقوله اطلاعاتي وجود ندارد؛ مصارف و كاربردهاي يكي از خويشاوندان نزديك اين گونه با نام فارسي گل گندم زرد و نام علمي "Centaurea solstitialis L.":

- محيط زيست: توليد غذا (انرژي و مواد) به عنوان اولين حلقه  زنجيره غذايي در بوم سازگان ها (Ecosystemes)، تلطيف هوا با توليد اكسيژن و رطوبت، حفاظت از خاك در برابر فرسايش آبي و بادي، ايجاد محيط زيست مناسب براي انسان و ساير جانداران مصرف كننده (Consumer) و زيبا سازي محيط.

- تركيبات: داراي اسيد كالسي تراپيك (Calcitrapic) و كنيسين (Cnicine) يا سانتورين (Centaurine) كه ماده اي بي شكل وتلخ مزه است مي باشد.  

- خواص درماني: از قسمت هاي مختلف گياه بخصوص گل هاي آن به عنوان تب بر استفاده مي شود.

- مصارف تغذيه اي: مورد چراي دام و علفخواران وحشي قرار مي گيرد.

سید رضا صفوی

هيچ بوم‌سازگان يا اكوسيستمي را در جهان نمي‌توانيد سراغ بگيريد كه ارزشي برابر با تالاب داشته باشد. تالاب‌ها به تنهايي 200 برابر اراضي كشاورزي و ده‌ها براي رويشگاه‌هاي جنگلي و مرتعي در هر كشور ارزش و اهميت دارند. اما متاسفانه چند سالي است كه به بهانه احداث سد يا زدن كارخانه و يا جاده كشي، مرگ تالاب‌ها را خواسته يا ناخواسته تسريع كرده و مي‌كنيم.
انتظار ما از سازمان حفاظت محيط زيست كشور آن است كه هر چه زودتر به وظايف قانوني خويش عمل كرده و از احداث هر گونه جاده، كارخانه و يا سد كه فاقد گزارش ارزيابي زيست محيطي مستقل و مستدل باشد، جلوگيري به عمل آورد.

در همین باره:

مقاله ای از محمد درویش

همان طور که اشاره شد، روز دوشنبه هفته گذشته، 10 تيرماه 1387، دومين گردهمايي علمي انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه با حضور جمع قابل توجهي از پژوهشگران و كارشناسان و نمايندگان رسانه‌هاي گروهي برگزار شد كه پيش‌تر گزارش‌هاي مربوط به آن را مطالعه كرده‌ايد.
اينك آلبوم عكس همايش دوم را منتشر مي‌سازيم:

 پنج هکتار بیابان، یک مگاوات انرژی

همین چند روز قبل بود که عربستان سعودی به عنوان نخستین كشور نفت‌خیز و بزرگ‌ترین صادر کننده نفت جهان، اعلام كرد که قصد دارد در زمینه مهار و استحصال برق از انرژی خورشیدی، هم در منطقه پیشگام باشد و هم سرمایه‌گذاری بی‌سابقه‌ای را در این حوزه آغاز كند. كشوری كه هم‌اكنون نیز صاحب بیشترین دستگاه‌های آب‌شیرین‌كن خورشیدی است و با پشت سر گذاشتن آمریکا حدود ۲۴ درصد از بازار این فناوری را در اختیار دارد، امروز تصمیم گرفته تا با افزایش استفاده از کارمایه خورشیدی که مفت و ارزان بر سرزمین عریان سعودی تابیده می‌شود، مصرف سوخت‌های فسیلی خود را به پایین‌ترین حد ممکن برساند. فراموش نکنیم عربستان همان کشوری است که دولتمردان آن تا همین سه سال قبل زیر بار پیمان کیوتو نمی‌رفتند و می‌پنداشتند که الحاق به این پیمان برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، این کشور را که بزرگ‌ترین کشور صادر کننده نفت جهان است با چالش‌های جدی مواجه می‌سازد. اما سرانجام سعودی‌ها باور‌های غلط خود را کنار گذاشتند و به کیوتو ملحق شدند. و امروز بعد از گذشت کمتر از سه سال از این واقعه، عربستان می‌رود تا جایگاه خود را به عنوان یکی از کشورهای پیشگام در مبارزه با گرم شدن زمین و تغییرات اقلیمی، به رخ دیگر کشورهای منطقه بکشاند. راستی چه چیزی باعث شده تا امروز این کشور که بیشترین ذخایر نفت جهان را در اختیار دارد و در حالی که دانش و توان فنی متخصصان آن در ساخت نیروگاه‌های خورشیدی به یک‌دهم توان مهندسان ایرانی هم نمی‌رسد این چنین جسورانه در عرصه فناوری انرژی خورشیدی برای آینده نزدیک برنامه‌ریزی کند؟! اگر نگاهی به مزیت‌های انرژی خورشیدی در مقایسه با انرژی حاصل از سوخت‌های فسیلی بیندازیم به‌راحتی در می‌یابیم که چرا امروز جهان همه تلاش خود را به سمت فناوری خورشیدی به عنوان یکی از انرژی‌های نو و پاک معطوف ساخته است. قطع یقین این پرسش در ذهن بسیاری از ما شکل گرفته که چرا ایران با وجود بهره‌مندی از حداقل 300 روز آفتابی در سال همچنان ترجیح می‌دهد که انرژی برق خود را با هزینه‌های گزاف از نیروگاه‌های حرارتی و برقابی تهیه کند در حالی که استفاده از انرژی خورشیدی، هم بسیار کم‌هزینه‌تر است و هم از مصرف بی‌رویه سوخت‌های فسیلی جلوگیری می‌کند. این، نوع انرژی نه آلودگی زیست‌محیطی دارد و نه بهره‌گیری از آن نیاز به دانش دیگر کشورها، چراکه امروز به دست متخصصان توانمند ایرانی و با بهره‌گیری از دانش بومی و نیز تکنولوژی روز دنیا، انواع مختلف روش‌های بهره‌گیری از کارمایه خورشیدی در کشور به صورت پایلوت به بهره‌برداری رسیده ولی همچنان هیچیک از دولتمردانی که از 12-10 سال پیش تاکنون بر سر کار آمدند علاقه‌ای برای حمایت از این بخش نشان نداده‌اند!
نشستی که روز دوشنبه با حضور جمعی از اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و نیز مدیر دفتر انرژی خورشیدی سازمان انرژی‌های نو در محل باغ گیاه شناسی ایران برگزار شد در واقع تلاش کرد تا پاسخی درخور و شایسته به این پرسش‌ها دهد. هرچند شایسته‌تر این بود که وزیر نیرو در این جمع حاضر می‌شد و در این‌باره پاسخ می‌داد اما در عمل اینگونه نشد. به هر حال تعامل کارشناسی متخصصان منابع طبیعی( به ویژه در حوزه بیابان) و نیز متخصصان دفتر انرژی خورشیدی در وزارت نیرو این نوید را دادند که اگر حمایت شایسته‌ای از سوی دولت در این بخش صورت گیرد، دیگر روزهایی را شاهد نخواهیم بود که با بروز اولین نمایه‌های خشکسالی در کشور «کاسه چه کنم؟» در دست‌گیریم که حالا با کمبود آب و برق و قطعی و جیره‌بندی چه کنیم. ضمن اینکه بزرگ‌ترین کارکرد انرژی خورشیدی این است که کشور را از آلودگی‌های روزافزون زیست‌محیطی همچون آلودگی منابع آب و خاک و نیز آلودگی صوتی و آلودگی هوا نجات خواهد داد و دیگر روزهایی را شاهد نخواهیم بود که به هر قیمتی ولو تخریب امن‌ترین زیستگاه‌های کشور همچون پناهگاه حیات وحش کیامکی، با احداث سد، اراضی زیادی را زیر آب ببریم که بعد نیروگاهی عظیم و پرآلاینده در قلب منطقه‌ای که آخرین بازمانده‌های قوچ و میش ارمنی را در خود جای داده احداث کنیم تا نهایتا بخشی از برق کشور را تامین کنیم! چراکه به‌راحتی و بدون هیچ‌گونه آلودگی و هزینه‌های گزاف و سرسام‌آوری می‌توان پشت بام خانه‌های ایران و بیابان‌ها را به نیروگاهی بی‌خطر، دوستدار محیط زیست و با صرفه اقتصادی تبدیل کرد و در عمل ثابت کرد که شکوفایی و نوآوری در سالی که به این نام نامیده شده، چیزی جز این نیست که این موهبت را که به رایگان در اختیار ماست (همچون بسیاری از کشورهای اروپایی که امروز بخش عظیمی از برق خود را از انرژی خورشیدی تامین می‌کنند) به ساده‌ترین شکل ممکن به برق تبدیل کنیم.
انرژی کل جهان در بیابان‌های ایران
«یادمان باشد، فقط یك‌سوم از پهنه كشور كه اغلب نقاط آن بیابانی است، چنانچه به سلول‌های فتوولتائیك مجهز شود، می‌تواند نیاز سالانه انرژی كل جهان را تامین کند. پس چرا كشور ما در قلمرو استحصال برق از انرژی خورشیدی همچنان می‌لنگد؟». محمد درویش، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع و کارشناس امور بیابان با این مقدمه سعی می‌کند دولتمردان را از سرمایه عظیمی که در بیابان‌های کشور خوابیده آگاه کند. او به کارگزاران می‌گوید: زمانی بود که بیابان‌ها را قهر طبیعت می‌دانستند و هنوز هم در ایران این تفکر وجود دارد که بیابان‌ها بزرگ‌ترین بدشانسی ما ایرانیان بوده و از این رو همیشه در صدد بودیم تا به هر قیمتی شده بیابان‌ها را سبز کنیم اما نتایج تحقیقات برنامه راهبردی بیابان‌های کشور نشان داد که وقت آن رسیده تا دیدگاه غلط خود را نسبت به این اکوسیستم‌ها تغییر دهیم چراکه بزرگ‌ترین دخایر انرژی کشور به شكل باد و خورشید در بیابان‌ها موجود است و استحصال برق از آنها می‌تواند کشور را از بلای رشد بی‌رویه سوخت‌های فسیلی نجات دهد.
درویش که یکی از پژوهشگران صاحب‌نام در حوزه تحقیقات بیابان است در این نشست همچنین گفت: بشر از ابتدای پیدایش تا سال 1852 میلادی همان‌قدر انرژی مصرف كرده (12 هزار تریلیون كیلو وات ساعت) كه در طول یك‌صد سال پس از آن به مصرف رسانده است! از سوی دیگر پیش‌بینی می‌شود در فاصله یك‌صد سال بعدی، كه اینك 56 سال از آن طی شده، مصرف انرژی با یك‌هزار درصد رشد به 120 هزار تریلیون كیلو وات ساعت برسد. این در حالی است که در كویر مركزی ایران از ۱‎/۵ هكتار زمین، در هر ساعت می‌توان یك مگاوات انرژی برداشت كرد و تحقیقات نشان می‌دهد که مناسب‌ترین مناطق برای احداث نیروگاه حرارتی خورشیدی واقع در جنوب و مركز كشور شامل استان‌های یزد، فارس، اصفهان و كرمان است.
وی افزود: مطابق هدفی كه در سند چشم‌انداز 20 ساله برای خود تعریف كرده‌ایم، راهبرد تعامل سازنده در حوزه صنعت نفت، در قالب مفهوم امنیت انرژی تبلور پیدا می‌كند؛ امنیتی كه یكی از تضمین‌های حصول به آن، سرمایه‌گذاری درخور برای كشف و استحصال دیگر گزینه‌های جایگزین در حوزه انرژی‌های نو، به ویژه خورشید، باد و زمین‌گرمایی است.
به گفته وی، هم‌اکنون مصرف انرژی در ایران برابر با مصرف انرژی در كشوری با جمعیت ۷۵۰ میلیون نفر است. وی تاکید کرد: چنانچه مصرف انواع انرژی در كشور مدیریت نشود، مصرف معادل نفت خام انرژی به رقم غیر‌قابل تصور 5/23 میلیون بشكه در روز در سال 1403 می‌رسد. این در حالی است كه براساس سند چشم‌انداز 20 ساله، باید هر‌سال معادل 1/4 میلیون بشكه نفت خام در مصرف انرژی كشور كاهش دهیم كه تا پایان سال 1403میزان مصرف انرژی كشور معادل 6/8 میلیون بشكه در روز برسد. مطابق با آمارهای موجود، میزان مصرف انرژی در ایران در حال حاضر معادل 6/4 میلیون بشكه نفت خام در روز است كه این میزان بسیار بیشتر از استانداردهای مصرف انرژی در دنیاست. این روند نگران‌كننده و شتاب‌آلود، ضرورت حركت به سوی واقعی كردن قیمت‌های حامل‌های انرژی را بیش از پیش ثابت می‌كند؛ رخدادی كه در صورت وقوع، به خودی خود پژوهش در حوزه كاربست انرژی‌های نو را اقتصادی و منطقی می‌نمایاند.
این کارشناس در ادامه خاطرنشان می‌سازد: یارانه انرژی هر فرد ایرانی در سال ۸۵ معادل ۵۴۳ هزار تومان بوده است كه با احتساب رشد سالانه این سرانه در سال86 به حدود ۷۰۰هزار تومان افزایش یافته است. مقدار كل یارانه انرژی هزینه شده در اقتصاد ایران در سال ۸۵ معادل 6/931‌ میلیون بشكه نفت خام بوده‌ است كه نسبت به سال84 حدود 9/8 درصد رشد داشته ‌است. بر پایه رشد 8 درصدی مصرف انرژی در سال86 (بیش از پنج برابر متوسط رشد مصرف جهانی) و احتساب متوسط نفت خام ایران به قیمت 70 دلار در همین سال، متوسط یارانه انرژی هر فرد ایرانی در سال گذشته حدود 700هزار تومان بوده ‌است؛ رقمی كه در سال جاری می‌تواند به حدود یك میلیون و چهارصد هزار تومان افزایش یابد. یعنی ارزش تقریبی انرژی مصرفی در كشور از حدود 47 میلیارد و 500 میلیون دلار در سال 1385 به مرز یك‌صد میلیارد دلار در سال جاری نزدیك می‌شود. بنابراین فقط كافی است یك درصد از این رقم را در بخش استحصال انرژی‌های نو سرمایه‌گذاری كنیم و چالش به‌وجود آمده را به فرصت بدل ‌سازیم.
شایان توجه آنكه مجموع سرمایه‌گذاری در بخش انرژی‌های نو در سال ۲۰۰۵ در سطح جهان ۳۸ میلیارد دلار بوده است. این در حالی است که به گفته پیمان کنعان، مدیر دفتر انرژی خورشیدی در سازمان انرژی‌های نو، بودجه امسال این دفتر تنها یک تا دومیلیارد تومان تعیین شده است. کافی است این نکته را در نظر داشته باشیم که چین با شش میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در بخش انرژی‌های نو فقط در سال 2005، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار در این زمینه در جهان بوده است.
کنعان یادآور می‌شود: «هم‌اکنون با تلاش متخصصان ایرانی نخستین نیروگاه خورشیدی ایران و سومین نیروگاه خورشیدی جهان در شیراز با ظرفیت تولید 250 کیلوات برق به صورت نمونه ایجاد شده است.» او در بخشی از سخنان خود به تلاش سه ساله این دفتر برای متقاعد کردن حتی کارشناسان این سازمان برای ایجاد این نیروگاه سخن گفت و اینکه تقریبا هیچ‌کس باور نمی‌کرد که ایران بتواند با تجهیزات داخلی چنین نیروگاهی را احداث کند، به طوری‌که شگفتی کارشناسان آلمانی را در جریان بازدید از این نیروگاه برانگیخت.
مدیر دفتر انرژی خورشیدی، با ارائه تصاویری از آخرین اقدامات صورت‌گرفته در بخش استحصال برق از انرژی خورشیدی در جهان و نیز راه‌اندازی نمونه‌های پایلوت از انواع سیستم‌های فتوولتائیک در ایران خاطرنشان ساخت: در کشور آلمان که 30 درصد از انرژی خود را از انرژی خورشیدی تامین می‌کند در سال 2007 نسبت به 2006، حدود 5/6 درصد در مصرف سوخت‌های فسیلی کاهش ایجاد شد که تماما در نتیجه استحصال برق از انرژی خورشیدی بود در حالی که در ایران، ما در سال 2007 نسبت به سال 2006 حدود 2/4 درصد افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی را داشتیم. کنعان با ذکر این نکته که توان فنی ایران برای تبدیل شدن به یکی از کشورهای تولید کننده برق از انرژی خورشیدی به قدر کافی مهیا است، به ضرورت مدیریت درست در این بخش تاکید کرد ...

نور خورشيد و حفظ محيط‌زيست
ايران در ابتداي راه استفاده از انرژي خورشيدي

وقتي گفته مي‌شود مصرف انرژي در ايران برابر با مصرف انرژي در كشوري با جمعيت 750ميليون نفر است، بيراه نيست كه بگوييم ميزان تخريب محيط‌زيست نيز تا 10 برابر بيش از روال عادي آن در حال رخ دادن است.

امروز اگر منابع نفت و گاز جزو شاخص‌هاي ثروتمندي دولت‌ها به شمار مي‌آيد؛ اما اغلب اين كشورها به دنبال آن هستند مصرف سوخت‌هاي فسيلي خود را كه مهمترين عامل آلايندگي است به حداقل برسانند تا بدين ترتيب منابع تجديدناپذير زيست‌محيطي خود را حفظ كنند.
تا جايي كه كشور آلمان طي سال گذشته ميزان 5/6درصد از مصرف سوخت فسيلي خود كاسته است؛ اما ايران طي اين مدت 2/4درصد نيز به مصرف سوخت‌هاي فسيلي افزوده است.
اين‌ها مطالبي است كه از سوي كارشناساني مطرح شد كه روز گذشته در موسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور گرد هم آمده بودند تا بر اهميت انرژي خورشيدي در مسائل زيست‌محيطي و اقتصادي تاكيد كنند.
پيمان كنعان، مديركل دفتر انرژي‌هاي نو در وزارت نيرو در اين باره گفت: «در شرايطي كه در حال حاضر بحران‌هايي چون گرم‌ شدن زمين و آلاينده‌هاي هوا مطرح است، مصرف انرژي‌هاي خورشيدي به ازاي هر مگاوات ساعت، 12 كيلوگرم دي‌اكسيد‌كربن توليد مي‌كند اما اين رقم در مصرف سوخت‌هاي فسيلي‌اي چون زغال‌سنگ به 900كيلوگرم مي‌رسد.
به گفته او، «ايران در كمربند انرژي تابش خورشيد قرار گرفته است به نحوي كه كشور در طول سال از 300روز آفتابي برخوردار است؛ اما در مصرف اين انرژي هنوز «نوپا» است، اما كشوري مانند آلمان كه حتي بيشينه تابش آفتاب در آن از كمينه تابش آفتاب در ايران كمتر است توانسته 30درصد از انرژي كشور خود را از اين راه تامين كند و البته 10درصد از مصرف سوخت فسيلي خود را نيز بكاهد.
البته به زعم اين كارشناس ايران با به‌كارگيري انرژي خورشيدي مي‌تواند تا 40درصد از ميزان مصرف سوخت‌هاي فسيلي خود كم كند.»
تبديل آفتاب به انرژي دست‌كم از سال 1861 كه اولين موتور خورشيدي در فرانسه به ثبت رسيد براي بسياري از مخترعين يك رويا بوده است؛ اما امروز نوآوري‌ها، سرمايه‌گذاري‌ها و پيشرفت‌هاي فني و علمي كه انرژي خورشيدي به وجود آورده، شرايط اميدواركننده‌اي را در زمينه معادلات آتي انرژي فراهم كرده است.
به نحوي كه حتي عربستان سعودي نيز به دنبال تامين اين منبع انرژي است؛ چرا كه اين كشور در نظر دارد به يكي از قطب‌هاي تحقيق درباره انرژي خورشيدي تبديل شود تا در آينده در كنار صدور نفت، صادرات عمده برق را هم در كارنامه خود ثبت كند.
با اين حال به اعتقاد كنعان، ايران در 5 تا 6 سال آينده به جمع كشورهاي پيشرو در اين صنعت خواهد پيوست.
او گفت: «در شرايط غيرعادي، چون وقوع سيل و زلزله كه دسترسي به انرژي آسان نيست، دسترسي به انرژي برق يا گرما از طريق انرژي خورشيدي به راحتي صورت مي‌گيرد. در عين حال در مناطق حافظت‌ شده محيط زيست، مراكز محيط‌باني نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرد.»
كنعان تاكيد مي‌كند ترويج انرژي خورشيدي به معناي حذف سوخت فسيلي نيست. با اين ديدگاه كه همه انرژي‌ها اعم از آب و باد و سوخت‌هاي فسيلي مي‌بايست در توليد انرژي سهم داشته باشند و در مواقعي كه دسترسي به انرژي‌هاي ديگر ممكن نيست از نور خورشيد بهره جست.
اين كارشناس در خصوص تاثير اين انرژي بر حفظ محيط‌زيست نيز در گفت‌وگو با دنياي اقتصاد گفت: «انرژي خورشيدي در كاهش آلاينده‌هايي چون دي‌اكسيد كربن، كربن و گوگرد و نيترات تاثير به سزايي دارد؛ چرا كه اين انرژي جزو انرژي‌هاي پاك به حساب مي‌آيد. بنابراين اگر نيروگاه‌هايي كه در حال حاضر در كشور با سوخت‌هاي فسيلي به توليد برق مشغولند در سطح شهر توزيع شود از ميزان آلودگي هوا نيز كاسته مي‌شود.
بدين معنا كه اگر در پشت‌بام منازل مسكوني در سطح شهر حتي دستگاه فتو ولتائيك با ظرفيت توليد يك كيلووات برق- كه نور خورشيد را مستقيما به برق تبديل مي‌كند، نصب شود هم منجر به كاهش مصرف سوخت‌هاي فسيلي مي‌شود و هم كاهش آلودگي هوا را به دنبال خواهد داشت.